Το ρεμπέτικο είναι "άσχημο"...

η εικόνα είναι μιά καρικατούρα του Bartolomeo Passerotti (1500/1600)

Οι συζητήσεις γύρω απ΄το "ρεμπέτικο" είναι, κατά κανόνα, απίστευτα χαμηλού επιπέδου. Μόλις και μετά βίας στα διάφορα forum ανασύρεται κάποιο σοβαρότερο και διαφορετικό απ΄τα συνηθισμένα θέμα και αμέσως θα βρεθούν αυτοί που θα το ρίξουν στο πάτωμα, αλλάζοντας το θέμα της συζήτησης, ανεκδοτολογώντας, κοροϊδεύοντας ή, στην καλύτερη περίπτωση, σιωπώντας. Είναι πραγματικά κρίμα. Η πλύση εγκεφάλου της τηλεόρασης και τα υπέροχα σχολεία μας έχουν κάνει καλά τη δουλειά τους (με ει).


Το ρεμπέτικο βέβαια δεν είναι μόνο χορδές, μπουζούκια και φασουλομαγκιά. Οι άνθρωποι που το δημιούργησαν ήταν αυτοί που ήταν. Τώρα είναι δικιά μας υπόθεση να το πάμε πιό πέρα και να μπούμε μες την ψυχή τους.


Μπορεί να φανεί υπερβολικό αυτό που θα πω αλλά, το όλο πράγμα δίνει την εντύπωση της άρνησης να καταλάβει κανείς, να συνδυάσει, εμβαθύνει, κάτι περισσότερο από το πότε γράφτηκε το α τραγούδι και να παπαγαλίσει τους στίχους του β. Ανυπόφορη πλήξη...


Το παρακάτω λοιπόν κειμενάκι, ίσως και να μη χρειάζεται να διαβαστεί απ΄αυτούς που ασχολούνται με το ρεμπέτικο, γιατί δε νομίζω πως θα τους πει κάτι.


Είναι μιά μικρή προσπάθεια να δούμε, πως βιώνεται αυτή η μουσική απ΄αυτές/ούς που δεν έχουν παρά κατά λάθος περάσει δίπλα του και δεν έχουν προσβληθεί απ΄τον αγιάτευτο βάκιλλό του (ή νταλκά).


Ο Umberto Eco, ένας απ΄τους σημαντικότερους στοχαστές των καιρών μας, έχει εκδόσει ένα βιβλίο γιά την ιστορία της ασχήμιας (STORIA DELLA BRUTTEZZA). Αν και δεν έχω διαβάσει το βιβλίο, σκέφτηκα να τανύσω, να τεντώσω κάποιες λέξεις και έννοιες, μεταφέροντάς τες στην προβληματική του ρεμπέτικου.


Η έννοια του ωραίου είναι πολύ σχετική. Κάτι που είναι ωραίο γιά σένα, δεν είναι γιά μένα και τούμπαλιν.


Η έννοια του ωραίου είναι συνυφασμένη στη χώρα μας με κάποια ιδεατά μέτρα που μας έρχονται από την αρχαιότητα. Τα υπόλοιπα είναι θέμα διαπαιδαγώγησης, επιδράσεων του περιβάλλοντος που κρίνει κατά το δοκούν, επηρρεασμένο κι αυτό με τη σειρά του από κάποια μοντέλα που δίνονται έξωθεν και άνωθεν.

Η έννοια της λέξης "ωραίο/όμορφο" χρησιμοποιείται όπου και όπως νά΄ναι. Λέμε, "ωραίο/όμορφο φόρεμα", "ωραίο/όμορφο ηλιοβασίλεμα", "ωραία ιδέα", "ωραίο/όμορφο μουσικό κομμάτι". Ας σταματήσουμε στο τελευταίο.

Ο μέσος άνθρωπος που ακούει ένα τραγούδι συγκινείται από τη μελωδία, αλλά η ιδεολογία που του/της έχει εμφυτευθεί παρεμβαίνει και αντιδράει όταν οι στίχοι δε συμπίπτουν μ΄αυτήν.

"όταν καπνίζει ο λουλάς, εσύ δεν πρέπει να μιλάς..."

Ο μέσος άνθρωπος, που λέγαμε, όταν ακούσει αυτούς τους στίχους ενός, μάλλον αδιάφορου, τραγουδιού του Γ. Μητσάκη, μπλοκάρει τη διαδικασία ακρόασης και "κλείνει" ως ακροατής/τρια. Αυτά τα πράγματα δεν είναι "αξιοπρεπή" και δεν είναι "ωραία". Αν πρόκειται γιά γυναίκα ακροάτρια που έχει τεντωμένες τις κεραίες της και έχει ακούσει ότι το ρεμπέτικο είναι μισογυνικό, υποψιάζεται αμέσως ότι αυτό το "εσύ δεν πρέπει να μιλάς", απευθύνεται σε γυναίκα κι εκεί τελειώνει η ιστορία. Είναι πάμπολλοι/ες αυτοί/ές που, έχοντας ακούσει 3, 5, 10, 20 τραγούδια και τους έτυχαν τέτοια, διέγραψαν γιά πάντα τη λέξη ρεμπέτικο.

Δηλαδή, πώς αντιλαμβάνονται αυτοί οι άνθρωποι (δηλ. η συντριπτική πλειοψηφία) την έννοια "ωραίο" γενικότερα και ειδικότερα στο τραγούδι;

Γι αυτούς τα "ωραία" είναι μιά πεταλούδα, αλλά όχι μιά αράχνη. Ωραίο είναι ένα μικρό αρκουδάκι, αλλά όχι ένα τσακάλι. Χωρίζουν τη φύση σε "ωραία" και "άσχημα" είδη. Γενικότερα, "άσχημα" είναι όλ΄αυτά που δε θέλουν να τα βλέπουν, να τ΄ακούν. Μιά καλοβαλμένη νοικοκυρά που ψωνίζει με το καλαθάκι της στη λαϊκή, είναι κάτι φυσιολογικό και, κατά προέκταση, "ωραίο". Μιά φουκαριάρα συνταξιούχος που μαζεύει ότι πετιέται στη λαϊκή είναι "κρίμα", κατ΄επέκτασιν "άσχημο", δηλαδή θα προτιμούσαν να μη το έβλεπαν γιατί τους δημιουργεί και τύψεις.

Με μιά παραπλήσια λογική, "ωραία" τραγούδια είναι αυτά που μιλάν γιά τον αγνό, τον άδολο, τον ρομαντικό έρωτα, χρησιμοποιώντας "ωραίες" λέξεις, τραγούδια που μας κάνουν να ρομαντζάρουμε.

Αυτοί, οι ίδιοι άνθρωποι, κάθονται και τους κάνουν πλύση εγκεφάλου τα τηλεοπτικά κανάλια και βλέπουν ταινίες που περιγράφουν όλ΄αυτά που δε θέλουν ν΄αντικρύζουν καθημερινά. Αυτά όμως δεν είναι "δικά μας", είναι των "άλλων", πέρα μακριά... Άλλωστε, αυτά που βλέπουμε στις ταινίες δεν είναι αλήθεια, είναι η καλλιτεχνική απεικόνιση του "άσχημου" και γι αυτό, μπορούμε να το απολαμβάνουμε. Επιπλέον, οι αναγουλιαστικές διαφημίσεις που διακόπτουν τα φιλμς μας επαναφέρουν στην ωραία μας πραγματικότητα, δείχνοντας πόσο λευκά γίνονται τα ρούχα μας από το τάδε απορρυπαντικό...

Γι αυτόν και πολλούς άλλους λόγους, το ρεμπέτικο είναι "άσχημο". Επιμένει να μας θυμίζει αλήθειες του παρελθόντος, τύψεις που τις έχουμε απωθήσει και το χειρότερο, μας θυμίζει έμμεσα πως, πολλά απ΄αυτά που αγγίζει είναι και σημερινά προβλήματα και, το χειρότερο, πρόκειται και να χειροτερεύσουν, τα ναρκωτικά, ας πούμε. Α πα πα...

To κωμικό σ΄αυτή την ιστορία είναι ότι το όμορφο εξατμίζεται, ενώ το άσχημο παραμένει...

Στους νέους που όλ΄αυτά δε τους θυμίζουν τίποτα, που είναι μεγαλωμένοι με"σύγχρονα" προβλήματα, σ΄ένα κόσμο που η απεικόνιση της ασχήμιας γίνεται τέχνη, το ρεμπέτικο λειτουργεί σαν επαναστατικό, σαν κόντρα στη γενική δυσκοιλιότητα και παθητικότητα, ώσπου νά΄ρθει κι η δική τους σειρά να συντηρητικοποιηθούν.

Τους εύχομαι να μη φτάσει ποτέ αυτή η στιγμή και ν΄αντέξουν να πηγαίνουν πάντα κόντρα. Αμήν...

Τρεις νέες αναρτήσεις (παρακάτω)

1. Πάλι το μαύρο κατσίκι - γιά το Μάρκο Βαμβακάρη
2. Ο σερέτης
3. Τάνγκο και ρεμπέτικα - δυό παράλληλοι δρόμοι πνιγμένοι στα δάκρυα... (1,2,3,4) (βρείτε τα στο March 2009)

Το "μαύρο κατσίκι", ο ζεϊμπέκικος και το σφίξιμο...

Ένα απ΄τα χειρότερα πράγματα που μπορούν να συμβούν σ΄έναν άνθρωπο είναι να διασχίσει τη ζωή σφιγμένος, κάτι που αποτελεί ένα καθαρά ανδρικό χαρακτηριστικό. Θέλω να πω, να μη μπορεί να χαλαρώσει. Ξεκινάει από νωρίς αυτό, όταν όλα χτίζονται πάνω σε λάθος βάσεις. Στο σπίτι υπάρχει, συνήθως, ένας κολοκύθας πατέρας, νερόβραστος ή macho που το παίζει δερβέναγας. Δεν έχει να πει τίποτα, είναι κι αυτός σφιγμένος, γιά παραπλήσιους λόγους, και "μεγαλώνει" ένα γιό που δεν εμπιστεύεται κανέναν (πρώτιστα τις γυναίκες) και που δε γνωρίζει ποτέ τον εαυτό του.


Οπλίζεται το νέο άτομο μ΄αυτή την ηλίθια (δήθεν) υπερ-σιγουριά και ισχυρογνωμοσύνη γιά να κρύβει τη μεγάλη τρύπα που κουβαλάει μέσα του και νάτο, έτοιμο το σφιγμένο και δυστυχισμένο πλάσμα που φαίνεται ότι λατρεύει τον εαυτό του, ενώ είναι σφιγμένο και δυστυχισμένο και θα περάσει μιά ζωή μέσα στην καχυποψία, σε μιά απέραντη εσωτερική μοναξιά και σφίξιμο που, αργά ή γρήγορα, θα το ρίξει στο καναβάτσο μ΄ένα εγκεφαλικό (δηλαδή, ταμπλά), ένα έμφραγμα ή ένα καρκίνο, που είναι συνήθως το αποτέλεσμα της ταυτόχρονης έκρηξης αδιέξοδων δρόμων. Πολύ πιθανό να ζήσει μέχρι βαθιάς ηλικίας, τυραννώντας το περιβάλλον του.

Να σας δείξω έναν τέτοιον; Δε τον ξέρω τον άνθρωπο, μπορεί να κάνω και λάθος, λέω μόνο τι σφίξιμο βγάζει η εικόνα του και ο χορός που βλέπω.


Ψάχνοντας καλύτερα το video που έχει τον τίτλο στο youtube "The best zeibekiko ever" είδα πως κάποιος σημειώνει το εξής: "Λοιπόν, μετά από αρκετή μελέτη ανακάλυψα οτι ο Κύριος που χορεύει λέγεται Γιώργος Προβιάς (μπετατζής στο επάγγελμα) και είναι αυτός που δημιούργησε το γνωστό μας συρτάκι του Ζορμπά (τη χορογραφία)!"


Ο άνθρωπος αυτός ξέρει ότι τον παίρνει μιά κάμερα οπότε, κάνει ότι καλύτερο μπορεί γιά να καταχωρηθεί στα αρχεία της αιωνιότητας της βλακείας. Ενώ είναι κάποια ηλικίας (πρόωρα γερασμένος ο φουκαράς) προσπαθεί να νεάσει΄, κάνοντας ανόητες και δύσκολες φιγούρες που απαιτούν ένα νέο σώμα. Είναι σφιγμένος κάργα και γι αυτό, αυτό που βγάζει σαν αποτέλεσμα δεν είναι, κατά τη γνώμη μου ζεϊμπέκικο, αν και έτσι χορεύεται πιά. Γιά μένα είναι τινάγματα μιάς ανθρώπινης μηχανής, κάμψεις μεταλλικών σωληνώσεων και τριβές πάνω σε σκουριασμένα παξιμάδια και βίδες.


O ζεϊμπέκικος χορός περιέχει μιά αντίφαση. Δεν είναι χορός χαράς, είναι η έκφραση του εσωτερικού πόνου, τα ντέρτια του ανθρώπου. Όλ΄αυτά "δημοσιοποιούνται" μπροστά σε κοινό. Λογικά, τον ζεϊμπέκικο θά΄πρεπε να τον χορεύουμε μόνοι μας, μέσα σ΄ένα δωμάτιο. Ποιός ο λόγος της έκθεσης μπροστά σε άλλους; Μήπως είναι μιά πράξη "εξομολόγησης"; Να, ένας καλός τρόπος να τον εξηγήσουμε. "Εξομολόγηση". Η εξομολόγηση όμως είναι μιά πράξη ταπεινοφροσύνης, με την καλή και δυναμική έννοια. Ωστόσο, ακόμα κι αν πρόκειται γιά έκθεση, αυτή δε θά΄πρεπε να είναι αυτάρεσκη. ΄Ετσι δεν είναι;
Ας πεταχτούμε μιά στιγμή σε κάτι άλλο. Ο Ανέστης Δελιάς (http://soundsugar.net/anestisdelias) έπαιζε περίφημο και γλυκό μπουζουκάκι αλλά ήταν μετριόφρων (δηλαδή, μαζεμένος και σεμνός). Σήμερα που οι έννοιες αυτές ισοδυναμούν με ”βλακεία”, ”ηττοπάθεια”, ”low profile”, «περάστε να με πατήσετε», το ζητούμενο είναι η αποφυγή τους.

Ο κόσμος προχωράει βέβαια, συνέχεια ζητάει κάτι καινούριο. Στον αθλητισμό το βλέπουμε πεντακάθαρα. Στο άλμα επί κοντώ φτιάχνουν στίβο γιά να πάρεις φόρα, με ειδικά μείγματα, παπούτσια που εκτινάσσουν ψηλότερα, κοντάρια που σε σηκώνουν ψηλότερα +doping κτρ. Το ρεκόρ πρέπει να σπάζει συνέχεια γιά να κρατιέται το πλήθος σε συνεχή εγρήγορση. Τεχνητά ρεκόρ; Ναι, αλλά τι σημασία έχει; Πόσοι ξέρουν τις λεπτομέρειες; Το σημαντικό είναι η καθήλωση του κοινού, οι διαφημίσεις, να ρολάρει το χρήμα. Έτσι και στη μουσική. Οι γλυκιές πενιές του Δελιά είναι παρελθόν, ο «θεός» υιός Τατασόπουλος είναι το παρόν (δίχως μέλλον) και ο Παπαδόπουλος, μιά γενιά που σβήνει, ξαναπαίζοντας ότι έχει χιλιοπαιχτεί. Ο Δελιάς θα παραμείνει σα μνήμη, ο Τατασόπουλος θα ξεχαστεί, γιατί δεν υπάρχει πεδίο γιά να δημιουργήσει, αν εξακολουθεί να βασίζεται στο μπουζούκι του. Η ταχύτητα στο παίξιμο, από ένα σημείο και πέρα, δε συλλαμβάνεται από το ανθρώπινο αυτί.

Ο ζεϊμπέκικος χορός είναι, γιά μένα, δυό ειδών:
α.» «εξωτερικός» και
β. «εσωτερικός "

Να δυό παραδείγματα. Ένα από την ταινία «Στέλλα», όπου ένας χορεύει ένα εσωτερικό, με κάποιο τρόπο, ζεϊμπέκικο και, ο Τίτος Βανδής που χορεύει έναν εξωτερικό ζεϊμπέκικο, χωρίς να γίνεται γελοίος, στην ταινία «Ποτέ την Κυριακή»




Ο ζεϊμπέκικος, όπως και τα ταξίμια, ζητάνε να έχεις ζήσει, να έχεις πονέσει, να ξέρεις ότι είσαι ασήμαντος (άσχετα αν έχεις προσωπική ανάγκη να πιστεύεις ότι είσαι ο Πύργος του Άϊφελ) και να μη φοβάσαι να βγάλεις έξω την ασημαντότητά σου. ΝΑ ΜΗΝ ΕΙΣΑΙ ΣΦΙΓΜΕΝΟΣ, ΠΡΙΝ ΑΠ΄ΟΛΑ.
Τα υπόλοιπα, τα ποδοσφαιρικά ψαλίδια στον αέρα και οι συμπαραπαλαμάκηδες, είναι κακό θέατρο γιά να περνά η ώρα...

Τέλος, το «μαύρο κατσίκι» (αντί πρόβατο) το χρησιμοποιώ με την έννοια αυτού/ής που δεν ακολουθεί το κοπάδι, που πάει κόντρα, που δε δέχεται να ποδηγετηθεί. Αυτό κοστίζει εεξωτερική μοναξιά. Μέσα σου, μπορεί να αισθάνεσαι σαν ολάνθιστο περιβόλι, οι έξω όμως σε αποφεύγουν, τους χαλάς το αυγολέμονο...

Η κουδούνα που έχει κρεμάσει ο τσομπάνης στο λαιμό του κατσικιού και του αφαιρεί ένα σημαντικό κομμάτι της ελευθερίας του, συμβολίζει γιά μένα στις μέρες μας, την παρακολούθηση, τον έλεγχο.
Θέλετε να πάρετε μιά γεύση;
Κάντε κλικ στο παρακάτω και πλησιάστε, όσο θέλετε, με το ποντίκι σ΄ένα απ’ τα εκατοντάδες χιλιάδες άτομα που ήρθαν να δουν την αναγόρευση του Obama σε πρόεδρο.
http://gigapan.org/viewGigapanFullscreen.php?auth=033ef14483ee899496648c2b4b06233c
No comments…

Πάλι το μαύρο κατσίκι... (γιά το Μάρκο Βαμβακάρη)

Όταν όλοι τρέχουν προς την ίδια κατεύθυνση,
είναι συχνά το πιό σωστό να κάνουμε όπως όλοι οι άλλοι.
(όχι όμως το μαύρο κατσίκι!)

Φαίνεται πως η "βιοτεχνία" η χτισμένη στο όνομα του Μάρκου Βαμβακάρη δουλεύει καλά, αναπτύσσεται και όλο και καινούριοι πελάτες προστίθενται.
Κανείς απ΄όσους ξέρουν δεν αμφιβάλλει γιά την τόλμη, το ταλέντο, την επιμονή του Μάρκου Κανείς. Αυτός ήταν, ουσιαστικά, η διάδοχη λύση στη Μικρασιάτικη μουσική. Πάνω σ΄αυτόν πάτησαν οι άλλοι. Ήταν ο πρώτος της νέας σκυταλοδρομίας και γι αυτό, ένα είδωλο.
Μιλώντας γενικά, τα είδωλα όταν παραμένουν ακλόνητα, καταντούν επικίνδυνα. Όταν δεν υπάρχει μιά έστω και λίγο διαφορετική φωνή, καταντάει ανησυχητικό.

Η Ελλάδα - και όχι μόνο - είναι μοναδική στο να δημιουργεί και να διατηρεί είδωλα. Το να τα δημιουργεί, είναι απόλυτα λογικό. Το να τα διατηρεί ανέπαφα και να μην ακούγονται αντίθετες φωνές είναι, κατά τη γνώμη μου, σημάδι στατικότητας.

Εγώ δε θέλω να σηκώσω το λιλιπούτειο ανάστημά μου (είμαι 1,87 εκ.) απέναντι σ΄ένα είδωλο. Ποιός είμαι γώ; Θέλω μόνο να προσπαθήσω να εμβαθύνω σε κάποια πράγματα, με την ελπίδα να πάμε παραπέρα.

Είναι πολλές και ποικίλλες οι αιτίες που λατρεύεται τόσο πολύ ο Μάρκος (βλ. http://elkibra-rebetiko.blogspot.com/2008/03/t.html και http://elkibra-rebetiko.blogspot.com/2008/05/h.html
και έχουν μέσα τους και πολλά καλά στοιχεία. Τα νέα παιδιά βλέπουν το Μάρκο, εκτός όλων των άλλων, και σα μάγκα με τα ούλα του, και αυτό είναι καλό. Γιατί ο Μάρκος είχε, κατά τη γνώμη μου, τα καλά στοιχεία ενός έξυπνου και συγκρατημένου μάγκα.

Υποθέτω πως κάποια απ΄τα βασικά στοιχεία της ταύτισης μ΄αυτό το είδωλο είναι,

η ειλικρίνειά του και το τολμηρό ξεσκέπασμα του εαυτού του,


οι πολλές σχέσεις του με γυναίκες και το τυράγνισμά του απ΄αυτές,


και ότι τα τραγούδια του είναι εύκολα, τρόπος του λέγειν εύκολα γιατί έτσι νομίζεται, απλά όμως σε σχέση με την προηγούμενη Μικρασιάτικη σχολή που ήταν ιδιαίτερα εκπλεπτυσμένη και πολύ δύσκολη να παιχτεί σε remake. Ο Μάρκος ήρθε και είπε 5 ή 205 απλά πραγματάκια και σταμπάρισε το τοπίο του ρεμπέτικου.

Πέρα απ΄όλ΄αυτά, γύρω απ΄τη ζωή του Μάρκου έχει χτιστεί και αναπτυχθεί μιά δακρύβρεκτη ψευτο-φιλολογία του ανθρώπου που μαρτύρησε.

Ο Μάρκος ξεκίνησε από μεγάλη φτώχεια (τόσο μεγάλη και τόσο ασυνήθιστη;) και βρέθηκε "ορφανός" (ήταν ο μόνος;) στο λιμάνι του Πειραιά, δούλεψε στα σφαγεία (αυτό πιά κι αν είναι τρομερό), μπλέχτηκε με το χασίσι που τον κυριάρχησε, σύρθηκε στους τεκέδες, συνάντησε μιά γυναίκα που τον βασάνισε και δε μπορούσε να την ξεχάσει (απίστευτα περίεργο κι ασυνήθιστο...) μεσουράνησε και κάποια στιγμή άρχισε να δύει και να ξεπερνιέται (πράγμα επίσης ασυνήθιστο...), οι "φίλοι" τον ξέχασαν (επίσης ασυνήθιστο...), αργότερα τον "ξανανακάλυψαν" και άρχισε η δεύτερη πράξη της ιστορίας του. Στο μεταξύ είχε αρρωστήσει (πράγμα απόλυτα λογικό, λόγω και κακής ζωής). Σ΄αυτή την περίοδο ο Μάρκος, με σπασμένα τα φτερά και μη καταλαβαίνοντας (βλ. μη θέλοντας να χωνέψει) ότι οι καιροί είχαν αλλάξει αλλά ο ίδιος όχι, δέχεται να πει τα παρακάτω λόγια στο εισαγωγικό ταξίμι του δίσκου 33 στροφών "Μάρκος Βαμβακάρης- 40 χρόνια":

http://www.fileden.com/files/2008/6/6/1947074/01%20Eisagogi.mp3


Σαράντα ολόκληρα χρόνια πέρασαν από τότε που ετραγούδησα γιά πρώτη φορά, με το γλυκό μπουζούκι μου, μπροστά σε χωνί φονογράφου. Το θυμάμαι καλά. Ήταν ο φονόγραφος της ODEON. Και ήρθαν όμορφες εποχές, και ήρθαν άσχημες, που ο Μάρκος μπήκε παραπονούμενος στο περιθώριο. Εγώ όμως, όλο κι έφτιαχνα στιχάκια και μουσικές. Έλεγα: κάλιο, Μάρκο, να σβύσεις όρθιος, ζωντανός, με ένα τραγούδι στο στόμα. Σήμερα, μετά από 40 χρόνια, με φώναξαν να τους δώσω τα τραγούδια μου τα ωραιότερα κι εγώ, άκουσα το κάλεσμά τους. Ήταν σα βάλσαμο στην πονεμένη και πικραμένη ψυχή του Μάρκου...

Θυμάμαι, όταν το πρωτάκουσα, πόσο με πλήγωσε. Μου χαλούσε την εικόνα που είχα γι αυτόν, αυτή η σχεδόν ζητιάνικη ευγνωμοσύνη. Δε στρέφομαι εναντίον του, τον καταλαβαίνω. Είναι η ζωή έτσι και πως μας κάνουν. μας χτυπάνε ακατάπαυστα, μας διαλύουν την προσωπικότητα, μας κλέβουν την αξιοπρέπεια, μας κάνουν να αισθανόμαστε ευγνώμονες, δίνοντάς μας κουρέλια και μπουκιές. Κάτι αντίστοιχο πρόκειται, μάλλον, να γίνει τα επόμενα χρόνια με τη χιονοστιβάδα της "οικονομικής κρίσης" που ανοίγει το δρόμο γιά επαναδιάρθρωση και ξεσκαρτάρισμα...
Εκεί, σ΄εκείνο το σημείο, όσο κι αν ακούγεται ρομαντικό, γκρεμίστηκε ο υπερμεγέθης Μάρκος μέσα μου και το μεγάλο σώμα του σήκωσε ένα κουρνιαχτό σκόνης.


Τηρουμένων των αναλογιών, ο Μάρκος όπως κι άλλοι, ήπιαν το ίδιο πικρό ποτήρι που είχαν πιεί παλιότερα οι Μικρασιάτες συνθέτες, στιχουργοί και τραγουδιστές. Απ΄αυτούς όμως δεν έμειναν παρά σκόρπιες πληροφορίες. Γκρεμίστηκαν μόνοι και ξεχασμένοι μέσα στο σκοτάδι. Έμεινε μόνο η διήγηση γιά τον αυτοκαταστροφικό, περήφανο και πεισματάρη Βαγγέλη Παπάζογλου:

"Του τα κόψανε γιατί δεν δέχτηκε ν΄αλλάξει ούτε ένα λόγο. Στον "Μπατίρη" αυτό ο λόγος ήτανε όλο το νόημα του τραγουδιού. Εκεί που λέει "Ελεύθερος να ζήσω" του το σημειώσανε να το σβήσει και να γράψει "χαρούμενος να ζήσω" και μάλιστα τό΄γραψε εκεί μπροστά τους.

"Έτσι σας αρέσει;" τους ειπε. Του είπανε "Ναι". "Ε...εμένα έτσι δεν μ΄αρέσει. Εγώ δεν είμαι χαρούμενος αν δεν είμαι λεύτερος. Εγώ άμα έχω σκλαβιά πάνω απ΄το κεφάλι μου δε γελάω".

Και γύρισε και είπε στην ξανθιά, την αντιπαθητικιά, την γεροντοκόρη την κανκάγια, που ήτανε μέσα εκεί;

"-Είδες που με ρώτησες προηγουμένως γιατί τελειώνειο το επίθετό μου σε -ογλου και δεν σου απάντησα; Σου απαντάω τώρα. Εγώ γεννήθηκα μέσα στην Τουρκιά... και δεν ηγέλασε ποτέ τ΄αχείλι μου εκεί πέρα. Εγώ δεν γελάω άμα δεν είμαι λεύτερος. Έτσι είμαι μαθημένος. δεν τα δίνω τα κομμάτια.

"- Μα οι άλλοι όλοι, Ορίστε! Εδώ είναι τα κομμάτια! Πώς τα δώσανε; Δεν είναι τίποτα. Ένα λογάκι. Μην κάνεις έτσι!

"-Δεν μ΄ενδιαφέρει τι κάνουνε οι άλλοι. Εγώ είμαι αυτός που είμαι. Δεν κάνω ότι κάνουνε οι άλλοι.

"- Και τι θα κάνεις; του είπανε.

"- Δεν ξέρω τι θά΄κανα αν δεν έσιαζα τραγούδια, αν δεν έπαιζα, αν δεν τραγουδούσα. Με τα τραγούδια δεν παίζω, δεν κάνω αστεία... Χαίρεται!

"-Έλα δω, του λένε. Γύρνα πίσω, έλα δω! Γιατί μας χαιρέτησες στρατιωτικά;

"- Πώς στρατιωτικά;

"-Τώρα, τώρα, έτσι που μας χαιρέτησες, τί ήτανε αυτό;

"-Α, γι αυτό λέτε; Δεν είπαμε πως είμαι τουρκομερίτης; Δεν είπαμε πως τελειώνει το επίθετό μου σε -ογλου; Έτσι χαιρετάμε εμείς στο σιχτίρ πιλάφι όταν αποχαιρετάμε τελευταία φορά!"

Τάνγκο και ρεμπέτικα* - δυό παράλληλοι δρόμοι πνιγμένοι στα δάκρυα...(1)

* Τα στοιχεία αυτού του κεφαλαίου, αυτά που αναφέρονται στο τάγκο είναι παρμένα από το πολύτιμο βιβλίο του Carl-Gunnar Åhlén, Det mesta om tango. Οι μεταφράσεις των στίχων από τα σουηδικά, έγιναν από τον συγγραφέα του παρόντος βιβλίου

(το παρακάτω είναι ανάτυπο από το βιβλίο "Οι κακόμοιροι οι άνδρες...", εκδ. ΕΞΑΝΤΑ, 2001, του Κώστα Λαδόπουλου που μπορείτε να το βρείτε στις διευθύνσεις:
,(http://www.books.gr/ViewShopProduct.aspx?Id=61252)στο βιβλιοπωλείο ΛΕΜΟΝΙ. ( http://www.lemoni.gr/shop/details.asp?ProductID=57248 ,στο http://www.florasfun.gr/index.phpΘα υπάρχει σιγουρα και αλλού.

Ο πολιτισμός των μαύρων, γιά λόγους που ξέρουμε ή φανταζόμαστε, είναι ακόμα ένα άγνωστο κεφάλαιο. Το ταγκό εδραιώθηκε στην Αργεντινή. Η Αργεντινή έχει ελάχιστους μαύρους σε σύγκριση με την γειτονική Ουρουγουάη ή τη Βραζιλία, κι όμως το ταγκό της Νότιας Αμερικής δημιουργήθηκε με τη συμμετοχή των μαύρων. Αν δούμε στο χάρτη το κάτω μέρος της Νότιας Αμερικής και το φανταστούμε σαν ένα πρόσωπο που κοιτάζει ανατολικά, η "μύτη" αυτού του προσώπου ανήκει στην Ουρουγουάη. Πάνω στη "μύτη" ακουμπάει η Βραζιλία το νότιο άκρο της και, στο σημείο ενός "υποτιθέμενου μουστακιού", περνάει και ρίχνει τα νερά του στον Ατλαντικό Ωκεανό ο ποταμός Ρίο ντε λα Πλάτα.

Εκεί, στις δυό όχθες του ποταμού, τοποθετείται η γέννηση του ταγκό. Οι δυό χώρες, Αργεντινή και Ουρουγουάη, είναι δεμένες μεταξύ τους με πολιτιστικούς και ιστορικούς δεσμούς. Το Μπουένος Άϊρες όμως, μιά πρωτεύουσα με πληθυσμό πιά όσο περίπου και η Ελλάδα, είναι ο γίγας στη μιά μεριά του ποταμού, ενώ το Μοντεβιδέο (1,5 εκ. κάτοικοι) στην άλλη όχθη, ένα είδος "φτωχού συγγενή" και επόμενο ήταν να έλκει πολλούς φτωχούς Ουρουγουανούς. Αντίστοιχα, και τηρουμένων των αναλογιών με την Αθήνα στις αρχές του 1800, το Μπουένος Άϊρες ήταν μιά φτωχή, ελώδης περιοχή με κακό κλίμα. Η καθεστηκυία τάξη έμενε στην πόλη Τουκουμάν στα ΒΔ, στη Μεντόσα και στη Κόρδοβα. "Οι διαφορές ανάμεσα στις ισπανόφωνες χώρες Αργεντινή και Ουρουγουάη από τη μιά και Βραζιλία από την άλλη είναι μεγαλύτερες απ΄ότι ανάμεσα στη Γερμανία και στη Γαλλία"!

Γιά να πάρουμε μιά μικρή ιδέα της τύχης του μαύρου πληθυσμού και του πως "πέρασαν" τις πολιτιστικές τους επιρροές, μπορούμε να πούμε τα εξής: περίπου στα 1770 η πόλη Τουκουμάν είχε περίπου 45% μαύρο πληθυσμό. Στα 1810 σταματάει το καθεστώς της δουλείας στην Αργεντινή και οι μαύροι ρίχνονται ομαδικά σε καθεστώς ανεργίας. Οι φυτείες δεν είναι πλούσιες, οι Ινδιάνοι παίρνουν τις δουλειές με φτηνότερο μεροκάματο και η Εκκλησία αδιαφορεί. Οι επιλογές τους είναι πολύ λίγες και μιά απ΄αυτές ήταν η μουσική Οι περισσότεροι όμως βρίσκονται μπλεγμένοι σε μιά δεκαετή εκστρατεία, υπό την αρχηγία του στρατηγού Σαν Μαρτίν, που αποσκοπεί να βοηθήσει τη Χιλή και στη συνέχεια το Περού στον αγώνα του εναντίον των Ισπανών.

Οι μαύροι αποδεκατίζονται στον πόλεμο κι οι οικογένειές τους αποδεκατίζονται από την πείνα. Ο αριθμός τους μειώνεται δραματικά. Οι επιμιξίες με τους λευκούς θαμπώνουν ακόμα περισσότερο την παρουσία τους και την εθνική και πολιτιστική προσφορά τους. Ας μην ξεχνάμε ακόμα ότι η Νέα Ορλεάνη, γεννέτειρα της τζαζ, ανήκε στην ίδια γιγαντιαία αυτοκρατορία που απλώνονταν από τη Φλόριντα στον Βορρά έως τον Ρίο ντε λα Πλάτα στο Νότο.Η Νέα Ορλεάνη επηρεάστκε από τη γαλλική παράδοση, μιά και ανήκε στη Γαλλία την περίοδο 1718-1764, αλλά και από την ισπανική, μιά και ανήκε στην Ισπανία ως το 1800, ώσπου τρία χρόνια αργότερα την πούλησε ο Ναπολέων στις ΗΠΑ. Από κει και πέρα στην Αργεντινή συμβαίνουν τα γνωστά.

Οι λευκοί αποικιοκράτες αλληθωρίζουν προς τον Νέο Κόσμο και την Ευρώπη γιά να διώξουν μέσα τους τις παλιές μνήμες και να τονίσουν την ανωτερότητά τους απέναντι στους σκλάβους. Ταυτόχρονα, η μαύρη επιρροή στους στους μουσικούς ρυθμούς ζει, πάει κι έρχεται πάνω απ΄τον Ατλαντικό, το μίγμα γίνεται σταθερό, και αυτό που παλιότερα ανήκε στο περιθώριο αρχίζει να διαχέεται και ν΄ανεβαίνει τα σκαλοπάτια της κοινωνικής σκάλας (βλ. αντίστοιχα το χασάπικο του 1936, του Γ. Εϊτζιρίδη, άλλως Γιοβάν Τσαούς:

Παραπονιούνται οι μάγκες μας

κι αριστοκράτες όλοι,

που δε τους φέρνουνε να πιούν

μαυράκι από την Πόλη...

(συνεχίζεται)

Τάνγκο και ρεμπέτικο 

- δυό παράλληλοι δρόμοι πνιγμένοι στα δάκρυα... (1)

Η λέξη tango συναντιέται για πρώτη φορά γραπτή, σ’ ένα φορολογικό έγγραφο. Αναφέρεται όμως όχι στο χορό, αλλά σε σχέση με απαγορευμένες γιορτές των μαύρων. Μόνο μετά το 1880 η λέξη δηλώνει επίσημα το συγκεκριμένο χορό. Για τη διαδεδομένη άποψη ότι το tango γεννήθηκε στους οίκους ανοχής, σημειώνουμε τα εξής : στηνΑργεντινή του 1900 υπήρχαν περί τους 2000 τέτοιοι οίκοι, όπου δούλευαν 30.000 γυναίκες, κάτι για το οποίο οι Αρχές έκαναν τα στραβά μάτια. «Η βιομηχανία του θεάματος πρόσφερε ένα μεγάλο ”κατάλογο” από γυναίκες που, είτε δούλευαν στους δρόμους, είτε πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους σα ντάμες χορών, είτε κρατούσαν συντροφιά σε κέντρα που απολάμβαναν κάποιου σεβασμού. Η τιμή σ’ ένα κοινό μπουρδέλο ήταν τρία pesos, ποσό ισοδύναμο με το μεροκάματο ενός εργάτη, αλλά ακόμα, τόσο κόστιζε ένας δίσκος γραμμοφώνου, ή η τιμή γιά μιά ώρα χορού με τις ακριβοντυμένες γυναίκες στα επονομαζόμενα casas particulares. Eκεί πήγαιναν οι νέοι των καλών οικογενειών. Συχνά νοικιαζόταν ολόκληρο το μαγαζί, μαζί με τα κορίτσια. Πίσω απ’ την πολυτελή διακόσμηση του εσωτερικού χώρου, τα casas και τα casitas ήταν μασκαρεμένοι οίκοι ανοχής, αλλά εκεί μπορούσες να χορέψεις με τους ήχους των καλύτερων ορχηστρών του Μπουένος Άιρες». Στα κοιμά μπουρδέλα, στα los prostibulos, απαγορευόταν ο χορός και το οινόπνευμα. Η πορνεία επιτρεπόταν ως το 1919 στο Μπουένος Άιρες και ως το 1936 στην υπόλοιπη Αργεντινή.
Στις 2 Μαρτίου του 1916 απαγορεύτηκε ο χορός μεταξύ ανδρών, μιά συνήθεια πολύ διαδομένη στους δρόμους, με μουσική συνοδεία οργάνου αντίστοιχου της δικής μας λατέρνας. Ο λόγος της απαγόρευσης ήταν πως θεωρήθηκε ότι οδηγεί στη διάδοση της ομοφυλοφιλίας.

Οι γυναίκες που εγκατέλειπαν τους παραδοσιακούς ρόλους και έμπαιναν στις ανδρικές σφαίρες θεωρούνταν «αμαρτωλές» και ονομάζονταν «το τρίτο φύλο». Ανάλογη αντιμετώπιση επιφυλάχθηκε και στις γυναίκες που πλαισίωσαν το δικό μας ρεμπέτικο.

Ας δούμε τώρα πέντε περιπτώσεις tango και τα «αντίστοιχά» τους – όταν υπάρχουν – ρεμπέτικα ή πρώιμα λαϊκά.

1. Margot

Σου φαίνεται, μπαμ κάνεις από μακριά,
άπιστη κοκότα πολυτελείας,
ότι σε μαχαλά είσαι γεννημένη.
Κάτι υπάρχει επάνω σου που αμέσως το προδίνει·
δε ξέρω αν είναι η ματιά σου,
η κορμοστασιά σου ή το σώμα σου
που μαθημένο ήταν στα φτωχοφούστανα.
Το σώμα σου, αυτό που τώρα λυγιέται
σε ρυθμούς που ξεμυαλίζουν,
έτσι πως γονατίζεις στο tango,
στην αγκαλιά κάποιου ξεφτίλη,
η σιλουέτα σου που ξεφαντώνει,
όπως και το χρωματιστό σου το ρούχο,
στους καπνούς και στις σαμπάνιες
του « Αρμενονβίλ». (*1)

Ήτανε τρέλα καθαρή.
Δεν ήταν κάνας μάγκας, ούτε κανένας παραλής
μα, ούτε σαϊνι νταβατζής
που σ’ έβαλε σ’ αυτό το δρόμο.
Μόνη σου έπεσες, μην κάνεις πως δε ξέρεις,
Όνειρα γιά ζωή μες τα σαλόνια
σου μπήκαν στα μυαλά,
τη μέρα που ο ματσωμένος
σ’ έβγαλε στο κλαρί.

Θυμάσαι;
Ούτ’ ένα ρούχο δεν είχες για να βάλεις
και σήμερα, στα μεταξωτά γυρνάς
με τριανταφυλλάκια ροκοκό.

Και μόνο που σε βλέπω, αηδιάζω.
Θα πλήρωνα για να μη σε αντικρίζω.
Και τ’ όνομά σου ακόμα άλλαξες,
όπως και τη ζωή σου.
Δεν είσαι πιά η Μαργαρίτα μου,
τώρα Μαργκό σε λένε !

Κι όλο μου βγαίνεις με τους φιόγκους σου,
θέλεις να κάνεις την κυρία
μέσα στα λουξ τα σεπαρέ,
μες το «Πετί» και στο «Ζιλιέν», (*2)
όταν η γριά, η δόλια μάνα σου
πλύστρα, για να γεμίσει το τσουκάλι
στη φτώχεια, σα καλογεράκι Φραγκισκάνος,
στη μίζερη την καμαρούλα,
στο φως της λάμπας με φιτίλι βολοδέρνει.


Παράλληλο ρεμπέτικο – τηρουμένων των αναλογιών- το «Ήσουνα ξυπόλητη». Σύμφωνα με τα ανασφαλή στοιχεία του Ηλ. Πετρόπουλου, πρόκειται για παλιό μουρμούρικο της φυλάκής. Βαρύ ζεϊμπέκικο που το λέγανε πριν το 1900. Οι πρώτες έξη στροφές περιλαμβάνονται σε δίσκο χτυπημένο πριν το 1920. Εποχές φτώχειας και κοινωνικών αντιθέσεων. Και τα δυό τραγούδια εκτοξεύουν φωτιές εναντίον μιάς γυναίκας, το ελληνικό ωστόσο, μ’ ένα υπόγειο τρόπο είναι πιό σκληρό.


Ήσουνα ξυπόλητη

Ρε, ήσουνα ξυπόλητη
και γύριζες στους δρόμους,
τώρα που σε πήρα ΄γω
γυρεύεις ιπποκόμους.

Ρε, ήσουνα αδέκαρη
και μάζευες ραδίκια,
τώρα που σε πήρα ΄γω
γυρεύεις σκουλαρίκια.

Ήσουνα ξυπόλητη
και τάιζες κοκόρους,
τώρα που σε πήρα ’γω
ζητάς αεροπόρους.


Ένα ακόμα δικό μας, πολύ κατοπινότερο, το «Ένα κι ένα κάνουν δυό» του Γιώργου Μητσάκη.

Ένα κι ένα κάνουν δυό (1948)

Μην ξεχνάς ποιά ήσουν πρώτα, πριν να σε στεφανωθώ,
ξέχασες που γύριζες στους δρόμους, στα σοκάκια ;
Τώρα που σε πήρα ’γω, μου κάνεις κορδελάκια.

Δε σου πάει για να είσαι τόσο απαιτητική·
πρέπει να συμμορφωθείς,σου τό’χω πει, κυρά μου,
σύμφωνα με τον καιρό και με τα τάλιρά μου.

Σου το λέω νέτα-σκέτα, ένα κι ένα κάνουν δυό!
Άμα εξακολουθείς να κάνεις κορδελάκια,
πρέπει να χωρίσουμε οι δυό μας τα τσανάκια.

Ας σημειώσουμε για τη Margot και το «Ήσουνα ξυπόλητη», το διχασμό που κουβαλούν οι άνδρες των λαϊκών τάξεων απέναντι σ’ αυτό που είναι και τον κρυφό θαυμασμό που εκφράζεται, με τη μάσκα της υποτίμησης, απέναντι στους πλούσιους και τις συνήθειές τους. Ξέρουμε κι από γυναικείες φράσεις πως κι εκείνες δε θα εκφράζονταν διαφορετικά. Ο χαρακτηρισμός «πλύστρα» εκστομιζόταν και εκστομίζεται συνήθως από γυναικεία χείλη, όταν θέλουν να υποτιμήσουν κάποια, ή όταν θέλουν να υπενθυμίσουν σε κάποια που «άλλαξε» τάξη, από πού κατάγεται.

(συνεχίζεται)


Τα άλλα δυό posts τα βρίσκετε εδώ:


http://elkibra-rebetiko.blogspot.com/2009/03/1.html

http://elkibra-rebetiko.blogspot.com/2009/03/3.html

Τάνγκο και ρεμπέτικο - δυό παράλληλοι δρόμοι πνιγμένοι στα δάκρυα... (3)

2. A la zul del candil
Στο φως της λάμπας του καντηλιού

Σύνθεση : Κάρλος Βισέντε Χερόνι Φλόρες
Στίχοι : Χούλιο Ναβαρίνε
Τραγούδι : Κάρλος Γκαρντέλ

Συχώρα με, κυρ – διαυθυντή, (αστ.)
μη με παραξηγήσεις που στριμώχνομαι.
Είμ’ ένας ξένος που βρέθηκα εδώ, στο Ροζάριο
και κρύβω μέσα μου θυμό που με τραβάει.
Ίσως για κάθαρμα με πάρεις,
είμ’ όμως ένας τίμιος gaucho, (*3)
ούτε μπεκρής, ούτε ζωοκλέφτης.
Κυρ – διαυθυντή,…εγκληματίας είμαι.
Πιάσε με, κυρ – πόλιτσμαν και πέρνα μου τα σίδερα.
Αν είμαι παράνομος, ο Θεός ας με συχωρέσει.
Ήμουνα ένας τίμιος Αργεντίνος,
Αλμπέρτο Αρένας, τ’ όνομά μου, κύριε...
Μου τη φέρανε κι εγώ τους καθάρισα.
Ύπουλη η γυναίκα μου κι ο φίλος μου δειλός.
Ενώ εγώ αλλού ήμουνα,
ντροπιάστηκα απ’ την άπιστη·
τις αποδείξεις για τίς ατιμίες τους
εδώ τις έχω, μες τη τσάντα.
Τις δυό πλεξούδες αυτηνής
και τη δική του την καρδιά.
Ησύχασε, κυρ – πόλιτσμαν και βίαιος δε θα γίνω.
Θέλω να μάθεις την αλήθεια.
Η νύχτα ήταν κατάμαυρη
και μάρτυς μου μοναδικός, το φως της λάμπας
δηλαδή, σχεδόν τίποτα.
Ένα φιλί στο σκοτάδι...
δυό σώματα που πέσαν και μιά βρισιά
κι εκεί, κυρ – διαυθυντή μου,
μη σου σου φανεί αυτό παράξενο,
θηκάρια βρήκα δυό για το γυμνό μου το μαχαίρι.
Πιάσε με, κυρ – πόλιτσμαν και πέρνα μου τα σίδερα.
Αν είμαι παράνομος, ο Θεός ας με συχωρέσει.

Υπάρχουν διάφορα ρεμπέτικα όπου ο ρεμπέτης παράνομος απευθύνεται σε αστυνόμο. Δεν παραθέτονται στίχοι, γιατί πόρρω απέχουν απ’ το παραπάνω. Ίσως το «Μες τη φυλακή στ’ Ανάπλι» του Γιβάν Τσαούς να είναι αυτό που πλησιάζει κάπως τους έντονα φορτισμένους στίχους του tango. Μιά σκηνή φόνου όμως, δοσμένη με μιά εξαιρετική παρομοίωση, συναντάμε στο ακόλουθο τραγούδι του Βασίλη Τσιτσάνη :

Ντροπιασμένος στη ζωή (1950)

Δε την πρόσεχα τα βράδυα που γυρνούσε
στο φτωχικό μας το σπιτάκι την τρελή!
Ήταν γυναίκα μου η κακούργα και πουλούσε
το κορμί της σ’ άλλον η μπαμπέσσα, η πονηρή!

Δε μπορούσα να βαστάξω σαν την είδα
αγκαλιασμένη μ’ έναν άλλον στη γωνιά.
Μες την ταβέρνα μπαίνω, σα τη νυχτερίδα
και μες την τρέλα μου την πλήγωσα βαριά!

Ντροπιασμένος στη ζωή για μιά μπεμπέκα
που μού’χε τάξει αγάπη αιώνια και χαρά,
γραφτό μου ήταν να την κάνω εγώ γυναίκα,
να με τυραννάει και να με σέρνει στα δεσμά.


3. Esta noche me emborracho
Απόψε θα γίνω φέσι

Μόνος, γερασμένος και καραβοτσακισμένος,
την είδα απ’ το καμπαρέ να βγαίνει,
το ηλιοβασίλεμα.
Σα στέκα, με ξερακιανό λαιμό,
σα κρεμάστρα για τα ρούχα
και με ντεκολτεδάκι·
στραβοκάνα, σα μπεμπέκα ήταν ντυμένη.
Μαλλί βαμένο, φλερτάροντας με τη γύμνια της,
σα κότα ήταν που καμώνεται
να δείξει τον πιτσιλωτό λαιμό της.
Εγώ, που ξέρω πότε δεν αντέχω,
έστριψα να μη με πάρουν τα ζουμιά.

Και σκέψου, πριν από δέκα χρόνια,
τρελό με είχε κάνει!
Αυτή, που η ομορφιά της στην αμαρτία μ’ έριξε,
αυτή που σήμερα είναι ένα ερείπιο,
αυτή ήταν η γλυκιά μου αγάπη
που για χατίρι της ατιμάστηκα.
Εγώ, που τρελός για την ομορφιά της,
τη μάνα μου άφηνα να τριγυρνάει νηστικιά,
χυδαίος είχα γίνει και μπαμπέσης
που δίχως φίλους ξέμεινα
και σα κακούργος ζούσα.
Εγώ, που στα γόνατά της έπεφτα
σα το ζητιάνο, σα τον άτιμο, μ’ εγκατέλειψε...
Ποτέ μου δε το πίστευα
πως θα την έβλεπα στον «τάφο»
τόσο άσπλαχνα, σαν σήμερα.
Γι αυτή την σκρόφα κατάντησα έτσι.
Αν αυτό δεν είν’ αιτία να κρεμαστώ,
πέστε το μου!
Εκδίκηση σκληρή θα πάρω
για τον καιρό που έκανε φάντασμα
αυτό που κάποτ’ αγαπούσα.

Το συναπάντημα αυτό
τόσο πολύ με τσάκισε
που αν το σκεφτώ περσότερο,
πάω να φαρμακωθώ.

Απόψε θα τα πιώ,
φέσι θα γίνω, στουπί, ως το κατώφλι του θανάτου
Να σκέφτομαι, δε το αντέχω.

Εδώ έχουμε τη φθίση που παραμόρφωσε την εικόνα της πρώην αγαπημένης που είχε «τολμήσει» να εγκαταλείψει, πολύ πριν. Το ασυγχώρητο της πράξης της, οι θυσίες του άνδρα, η αχαριστία της που υπονοείται και η παραμορφωμένη τωρινή της εικόνα βγάζουν όλο το παλιό μίσος (βλ. πόνο) που ανακατεύεται με λύπηση και όλο αυτό το βάρος αδυνα-
τεί ο άνδρας να το επεξεργαστεί. Καταφεύγει στο πιοτό και στο μεθύσι, απελπισμένος.

Η ελληνική ρεμπέτικη αντιστοιχία είναι « Εάν δεν ήσουν φθισικιά» του Στέλιου Κερομύτη. Το τραγούδι είναι υπό μορφή διαλόγου. Στην πρώτη και την τρίτη στροφή τραγουδάει ο Κερομύτης, στη δεύτερη και τέταρτη, η Στασία Βρυώνη. Το αναφέρω αυτό γιατί αυτός ο γλυκύτατος μάγκας, παραπονιέται σα να κουβαλάει αυτός την αρρώστεια. Νομίζω πως αυτή η στάση κάτι θυμίζει στις γυναίκες...

Εάν δεν ήσουν φθισικιά
Ζεϊμπέκικο του Σ. Κερομύτη (1937)

Εάν δεν ήσουν φθισικιά, αμάν, αμάν,
μικρή ξανθομαλλούσα,
εγώ δε θά’μουν δυστυχής, αμάν, αμάν,
και ευτυχής θα ζούσα. (!)

Μην κλαις, αγάπη μου χρυσή, αμάν, αμάν,
τι θέλεις να σου κάνω ;
Ήταν της τύχης μου γραφτό, αμάν, αμάν,
για σένα να πεθάνω.

Γειά σου, Κερομύτη ασίκη !

Για δες πως εκατήντησα, αμάν, αμάν,
στους δρόμους να γυρίζω,
να σκέφτομαι καθημερνώς, αμάν, αμάν,
και πάντα να δακρύζω.

Μιά χάρη μόνο σου ζητώ, αμάν, αμάν,
μετά το θάνατό μου,
να έρχεσαι καμιά φορά, αμάν, αμάν,
στον τάφο τον δικό μου.

Γειά σου, Τασία μου !


Ο Στέλιος Κερομύτης έχει βάλει κι έναν, σπάνιο γιά τα ρεμπέτικα, τίτλο σε άλλο τραγούδι του : «Το λάθος μου αισθάνομαι» (1933) Εκεί όμως πρόκειται γιά το φόνο της αγαπημένης...
Ανάλογα παραδείγματα, όχι όμως της στιχουργικής ποιότητας των αργεντίνικων tango (μόνο η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου είχε τέτοιες δυνατότητες), έχουμε άφθονα στα ρεμπέτικα και στα πρώιμα λαϊκά. Σ’ αυτά δεν έχουμε να κάνουμε με περιπτώσεις αρρώστειας, αλλά με άρνηση σύναψης δεσμού, ή εγκατάλειψη. Η σταθερή αντίδραση είναι ο ψυχολογικός καταναγκασμός πχ., «μη θαρρείς η εμορφιά σου θά’ναι πάντα μιάς λογής, θε να μαραθεί, να πέσει σα τα λέλουδα της γης» και το μονοδιάστατο και πολύ συνηθισμένο «γύρισε πίσω κι εγώ σε συγχωρώ», αφού πάντα εκείνη βέβαια φταίει...

Ο Γ. Μητσάκης, ικανότατος στιχουργός, όχι όμως του ύψους της Παπαγιαννοπούλου, που έχει γράψει μερικούς από τους πιό τρυφερούς στίχους, είναι σχεδόν ο μόνος που έχει τολμήσει να γράψει, «πως έφταιξα τ’ ομολογώ, το σφάλμα μου συγχώρεσε», στο τρ. «Πάλι δικό σου κάνε με» (1947). Στο τρ. «Θα φύγω, θα με χάσεις» (1950) όμως, ένα τραγούδι με πολύ «θηλυκούς» στίχους που τονίζονται ακόμα περισσότερο από τη φωνή της Ιωάννας Γεωργακοπούλου, ενώ όλα δείχνουν πως είναι μιά γυναίκα αυτή που θα φύγει (πράγματα που θυμίζουν σημερινές γυναίκες που δεν αντέχουν άλλο και προειδοποιούν), ξαφνικά, στον τελευταίο στίχο της πέμπτης στροφής, ακούμε «κρίμα το παιδί, θα λες», όπου και αντιλαμβανόμαστε ότι ο προειδοποιών είναι αρσενικός. Και ο Μητσάκης, με τους δύο τελευταίους στίχους, συμπαρατάσσεται με όλους τους άλλους αρσενικούς στιχουργούς λέγοντας, «αφού
ξέρεις πως εσύ γιά όλα φταίς, μιά γιά πάντα !»