Η έννοια της "παρηγοριάς" στο ρεμπέτικο (2)

"Εγώ δεν ήρθα εδώ απόψε να γλεντήσω, ήρθα μονάχα να παρηγορηθώ"

(στίχος από το τραγούδι του Β.Τσιτσάνη "Τσιγγάνε σπάσε το βιολί" (1949)

χασάπικο με τη Ρένα Στάμου και τον συνθέτη (HMV 2909)

Συνεχίζοντας γιά την έννοια της "παρηγοριάς", διαλέγω ένα τραγούδι όχι ρεμπέτικο αλλά παραδοσιακό. Είναι το "Απόψε με παντρεύουνε" (1936) HMV AO-2309 με τη Ρίτα Αμπατζή. Το τραγούδι είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού που λέμε χαρμολύπη. Οι στίχοι πιάνουν το θέμα μιάς τυπικής πράξης καταναγκασμού, ένα κορίτσι που το παντρεύουν με το ζόρι. Η ατμόσφαιρα που διαπνέει τη μελωδία είναι απ΄τις πιό κεφάτες και χαρούμενες στην ελληνική δισκογραφία της δεκαετίας του ΄30. Τα κλαρίνα λαλάνε μ΄εκείνο το δαιμονικό τρόπο που λαλούσαν εκείνη την εποχή (συγκρίνετε με τον ήχο που βγαίνει σε δημοτικά που γράφτηκαν μετά τον Εμφύλιο) και όλο το τραγούδι είναι φωτισμένο από ένα δυνατό ήλιο. Είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα παρηγορητικού τραγουδιού.



Οι άνθρωποι, όταν βρίσκονται σε γλέντι γιά να ξεσκάσουν, δεν ακούνε ούτε προσέχουν τα λόγια του τραγουδιού που παίζεται. Τα ξέρουν και δε τα προσέχουν γιατί ο ρυθμός τους παίρνει μέσα στη δίνη του και τους στροβιλίζει και, "έξω καρδιά!". Όμως ο νους έχει τις δικές του λειτουργίες. Τα λόγια και το περιεχόμενό τους μπαίνουν μέσα μας και προκαλούν διεργασίες. Είτε εκείνη τη στιγμή, μέσα στο χορό και το πανηγύρι, είτε το βράδυ αργά, μετά το γλέντ, όταν πέφτουμε στο κρεβάτι μεθυσμένοι/ες και βάζουμε το χέρι κάτω από το μαξιλάρι, πριν μας πάρει ο Ορφέας στην αγκαλιά του. Οι σκέψεις γράφονται πάνω στον καθρέφτη του νου. Και μέσα στον καθρέφτη μπορούμε να δούμε τον εαυτό μας, το αν εμείς παντρευτήκαμε αυτόν/ήν που πραγματικά θέλαμε Βλέπουμε κι άλλες φιγούρες σκιερές, γνωστών και φίλων, τις δικές τους περιπέτειες και μετά κατρακυλάμε στον ύπνο παρηγορημένοι/ες, με μιά γλυκόπικρη καραμέλα που λειώνει στο στόμα... 


Αυτή είναι η αίσθηση της παρηγοριάς που εννοούσα. Να οι απλοί και συνηθισμένοι στίχοι αυτού του τραγουδιού που ξεχειλίζει από ζωικούς χυμούς.

Απόψε με παντρεύουνε

Απόψε με παντρεύουνε κι έλα να σε φιλήσω,

δυό λόγια, φως μου, να σου πω, να σ΄αποχαιρετήσω

Έλα, να κλάψουμε μαζί, τη μοίρα την κακιά μας,

που μας χωρίζει ζωντανούς, δίχως το θέλημά μας

Να παντρευτώ δεν ήθελα και πάντα τους αρνιόμουν,

την άρρωστη τους έκανα και τους παραπονιόμουν

Η μάνα μου η άπονη, ένα πρωί στη βρύση,

γιά μένα λόγο έδωσε χωρίς να με ρωτήσει

Αχ, κακούργα μάνα!

Τα βράδια τώρα κάθομαι αντάμα με τον πόνο

εσένα συλογίζουμαι και κρυφομαραζώνω.

Το φτωχοκόριτσο

1949, Γ. Μητσάκη

τρ. Ρένα Στάμου-Γ. Μητσάκης

http://www.esnips.com/doc/e003e92b-ffed-4566-a7ff-4f0477ebdcb9/��-������������-(�������)---������,��������---1949

 

             η Ρένα Στάμου

Το φτωχοκόριτσο


Εγώ το φτωχοκόριτσο σου δίνω την καρδιά μου,
έλα και μαζί μου ζήσε, αφου λες πως μάγκας είσαι.


Θα βρεις κοντά μου ομορφιές κι αληθινή αγάπη,
θά΄χεις τον εγωισμό σου με το φτωχοκόριτσό σου.


Γιατί κι εσύ φτωχόπαιδο μιά πλούσια σαν πάρεις, 
θα τα θέλει όλα δικά της γιατί πήρες τα λεφτά της.


Μα γω το φτωχοκόριτσο που σ΄αγαπώ στ΄αλήθεια,
στο πλευρό σου πάντα θά΄μαι κι ας μην έχουμε να φάμε.

Η Ρένα Δασκαλάκη-Σεβδαλή, όπως είναι το πατρικό της επώνυμο, γεννήθηκε στα Χανιά στις 4 Ιουλίου 1930. Δε γνώρισε πατέρα. Μέχρι δώδεκα χρόνων έζησε στο Ορφανοτροφείο Ηρακλείου. Κατόπιν πέρασε πιο δύσκολα, στο σπίτι της μητέρας της, στον Πειραιά. Έφυγε, και για καλή της τύχη έμεινε στην κατοχή με μια οικογένεια στα Πατήσια, αλλά στη συνέχεια πάλι τα πράγματα ήρθαν ανάποδα. Περιπλανήθηκε στην Αθήνα και τελικά την πήρε στο σπίτι γνωστή τραγουδίστρια για να της κρατάει τα παιδιά.
Εκεί γνωρίζεται με την παρέα των λαϊκών μουσικών, πρώτα με τον Στέλιο Χρυσίνη και το 1948 ηχογραφεί τον πρώτο της δίσκο με τραγούδια του Γιώργου Μητσάκη, Σεμιχά και Φτωχοκόριτσο, με το όνομα "Ρένα" στην ετικέτα. Ρένα Στάμου τη βαφτίζει ο Ν. Μηλιόπουλος.
Ερμηνεύοντας μερικά από τα ωραιότερα μεταπολεμικά τραγούδια (των Μάρκου Βαμβακάρη, Βασίλη Τσιτσάνη, Γιάννη Παπαϊωάννου, Κώστα Καπλάνη, Στέλιου Χρυσίνη, Απόστολου Καλδάρα, Γιάννη Κυριαζή, Θόδωρο Δερβενιώτη, Αιμίλιου Σαββίδη, Χαράλαμπου Βασιλειάδη, Χρήστου Κολοκοτρώνη και άλλων) και στολίζοντας φωνητικά πολλά ακόμα στο πλευρό μεγάλων συνθετών, η Ρένα Στάμου χαρακτηρίζεται από πολλούς η καλύτερη και η πιο άρτια «δεύτερη φωνή» του λαϊκού και του ρεμπέτικου.

(δανεισμένο από το www.diktiopm.gr/gr/artists.php?id=133)

Τ΄αγόρια στο σχολείο σκιτσάρουν αγόρια και τα κορίτσια σκιτσάρουν κορίτσια. Το αντίθετο δεν είναι καθόλου εύκολο. Έτζι συνεχίζεται σ΄όλη τη ζωή. Πολύ δύσκολο να καταλάβεις το άλλο φύλο.

Στο Ρεμπέτικο κάποιοι συνθέτες το κατάφεραν πολύ καλά και ένας απ΄αυτούς ήταν ο πολύ ευαίσθητος Γιώργος Μητσάκης, συνθέτης με τα ούλα του.

Αυτό το τραγούδι, το "Φτωχοκόριτσο" τ΄αγαπώ πάρα πολύ, αν και δυσκολεύομαι με τα πολύ μελαγχολικά λαϊκά που βγήκαν μέσα απ΄τα τραύματα του Εμφύλιου.

Το σημαντικότερο σημειο των στίχων είν΄αυτο που λέει "θά΄χεις τον εγωισμό σου με το φτωχοκόριτσό σου". Η λέξη "εγωισμός", Α και Ω του ελλαδικού αρσενικού όντος, συναντιέται μόνο δυό φορές μέσα σ΄ένα σύνολο περίπου 15.000 τραγουδιών, ως το 1950. Μιά σ΄αυτό το τραγούδι κι άλλη μιά στο "Παλιόπαιδο" του Απόστολου Χατζηχρήστου, με στίχους του επίσης πολύ ευαίσθητου και ταλαιπωρημένου Γιάννη Λελάκη που δε τον αναφέρει κανείς.

Με την ευκαιρία, μιά και στο Google Pictures

δεν υπάρχει μιά φωτογραφία του, ενώ φιγουράρουν

στρατιές φελλών, βάζω εγώ μιά

Γιάννης Λελάκης (1914 - 1978)
(από το βιβλίο του Κ. Χατζηδουλή, Ρεμπέτικη Ιστορία 1)

Ο σεμνός αυτός άνθρωπος από τη Σμύρνη, βοήθησε τον Γιοβάν Τσαούς στη διόρθωση στίχων του και συνεργάστηκε με τον Απόστολο Χατζηχρήστο δίνοντάς του έτοιμους στίχους για πολλά τραγούδια που έγιναν επιτυχίες όπως, "Η φτώχεια",  "Αλήτη μ΄είπες μιά βραδιά",  "Κατινούλα",  "Παραπονιάρικο",  "Μην είσαι ψεύτρα δίγνωμη", "Ο Χατζηχρήστος",  "ο Χάροντας",  "Καρδιά παραπονιάρα". Παραπέρα, έδωσε στίχους στους Χρυσίνη, Τατασσόπουλο, Γ, Μητσάκη, Δερβενιώτη, Μανώλη Χιώτη κλπ.

Πέθανε το 1978 άγνωστος και ξεχασμένος

σαν να μην υπήρξε ποτέ...

Για να πάρετε μιά μικρή γεύση για το τι στίχους έγραφε, ακούστε 

το "Χάροντα"

Ξεμακρύναμε όμως...

Το τραγούδι "Φτωχοκόριτσο" το νιώθω σαν ένα χαιρετισμό προς όλ΄αυτά τα αμέτρητα κορίτσια που στάθηκαν σα βράχοι δίπλα στους άντρες τους και τους στήριξαν σ΄ότι κι αν αυτοί περνούσαν. Μπορεί ν΄ακούγεται ρομαντικό αλλά, βγάζω το καπέλο μου σ΄όλες αυτές τις γυναίκες, σε αντίθεση με τις σημερινές σουσουράδες που ψάχνουν τη βολή τους και εγκαταλείπουν στις πρώτες δυσκολίες.

Μιλάω για όλ΄αυτά τα κορίτσια που δώσαν τη ζωή τους, που βολοδέρναν με τη φτώχεια, που φτιάχναν φαγητά απ΄το τίποτα, κρατούσαν την οικονομία του σπιτιού και μεγάλωσαν τα παιδιά τους μέσα σε χίλιες δυό δυσκολίες.

Τιμή σ΄αυτές!

Και κάτι τέτοιοι απλοί, τελείως απλοί στίχοι, με κάνουν να θυμάμαι διάφορες υπερφίαλες κρίσεις για την "αφέλεια" των στίχων του Ρεμπέτικου και μου ανάβουν τα λαμπάκια.

Όχι για τίποτ΄άλλο, αλλά γιατί μπλέκουν την αγράμπελη με τους σκαντζόχοιρους...

Άλλο οι στίχοι που τους ακούς και νομίζεις πως μπαίνει το Αιγαίο μες το σπίτι σου, κήποι της θάλασσας που νωτίζουν με απαλό άρωμα γαρύφαλλων,

και άλλο η καθημερινή ζωή που δε καταλαβαίνει από τέτοια και ζητάει έμπρακτη αγάπη, στήριγμα στις δυσκολίες και ήσυχο μέτωπο.