rebetiko- elkibra -thorax and mind

2012-02-06T10:35:00.000-08:00

Μιά μάλλον παραληρηματική ανάρτηση
αφιερωμένη στον που οδηγάει το
http://rebetcafe.blogspot.com/

Κατεβαίνοντας με το ασανσέρ
στο 1950...

ΟΧΙ στις νοσταλγίες αλλά,

ότι δεν έχεις δοκιμάσει, δε σου λείπει...

Πρώτα ήταν η προσπάθεια να βρω κάποια παμπάλαια, αγαπημένα βραζιλιάνικα τραγούδια που τα είχα πρωτακούσει όταν βρέθηκα, μικρός, στο Rio Di Janeiro.

Μετά, ανακάλυψα ένα Βραζιλιάνο ρεμπέτη, τον Nelson Cavaquinho που θα σας τον παρουσιάσω σε επόμενο post κι από κει βρέθηκα στο http://rebetcafe.blogspot.com/ που με έστειλε σε κάποιες όμορφες και γαλήνιες φωτογραφίες της παλιότερης Αθήνας.

Είπα λοιπόν το ασανσέρ να πάρω και στη δεκαετία του ´50 να κατέβω. Καθώς βυθιζόταν ο ανελκυστήρας το χλωμό φως ξαφνικά έσβησε και ο θάλαμος σταμάτησε. Εκεί, στο σκοτάδι, αναπήδησαν, χωρίς να το περιμένω, κάποιες εικόνες.

Το υπόγειο της οδού Ι.Δ. όπου ηττημένος γύρισε πίσω ο Λ.Λ. μετά της οικογενείας του.
Εκεί, στο σκοτεινό υπόγειο με το κοινόχρηστο διάδρομο που τρέχαν οι σωλήνες της θέρμανσης, αλλά και μεγάλα ψαλίδια φραγκοραφτάδικα τρέχαν, τεμαχίζοντας το μουχλιασμένο αέρα που μύριζε τσίκνα.

Εκεί μέναν η οικογένεια του Λ.Λ. και οι θυρωροί Ελένη, Μήτσος, η καθυστερημένη Χρυσούλα και το υδροκέφαλο μωρό της Ελένης, ένα μωρό που δεν έβλεπε ποτέ το φως του ήλιου γιατί ντρεπόντουσαν και το κρύβαν. Κι αυτό, ύφαινε υπομονετικά το θάνατό του.

Κοίταξε τώρα πως, στα καλά καθούμενα, αναδύεται αυτή η εικόνα ενός ημιδιάφανου μωροδίστικου κρανίου με εμφανές το σύστημα φλεβών. Πως αναδύεται και διϋλίζεται και σκάζει κεφάλι μιά γκρίζα μέρα του φθινόπωρου στη Στοκχόλμη της Σουηδίας...

Οι εικόνες και οι κάθε είδους φωτογραφίες έχουν μιά δική τους γλώσσα.

Μιλάνε, αναπνέουν, διηγούνται. Τη γλώσσα όμως αυτή

πρέπει να στην έχουν διδάξει στο σχολείο (ναι, σιγά...)

Δείτε φωτογραφίες της Dorothy Burr Thomson

που τραβήχτηκαν πριν 80 χρόνια

Να, μιά απ΄αυτές

μπείτε σ΄αυτή τη σελίδα και πλοηγηθείτε

http://www3.ascsa.edu.gr/media/thompson/thompson.html

Αυτές οι φωτογραφίες μ΄ έκαναν να μπω στο ασανσέρ και να κατέβω στη δεκαετία του 50.

Για ν΄ανοίξουν το στόμα τους και να μιλήσουν οι φωτογραφίες που θ΄ακολουθήσουν θα πρέπει νά΄χει κανείς κάποιες αναφορές. Αυτό σημαίνει να έχει ζήσει, τουλάχιστο τα τρία πρώτα χρόνια της ζωής του στις αρχές του ´50. Τρέχα γύρευε δηλαδή...

Είδα τις προάλλες το φιλμ The Book of Eli

Τί σχέση έχει αυτό;

To film αναφέρεται σ΄έναν άδειο, άνυδρο κόσμο μετά από την Καταστροφή. Λέει ένα νέο κορίτσι στον Denzel Washington που είχε προλάβει να ζήσει στον προηγούμενο κόσμο.

- Πες μου, πώς ήταν ο κόσμος τότε;

Τι να της έλεγε... Αρκέστηκε στο, "είχαμε πολύ περισσότερα απ΄όσα είχαμε ανάγκη, αλλά δε το καταλαβαίναμε..."

Φανταστείτε τον εαυτό σας στην ατμόσφαιρα αυτών των δύο φωτογραφιών. Φτωχικό ίσως το περιβάλλον αλλά, φτωχικό με ποιά κριτήρια; Το σημερινό μας περιβάλλον πως θα το ονομάζαμε; Πλούσιο; Πλούσιο σε τί;...

Ακούγομαι σα να παραληρώ. Μπείτε στο blog http://www.ramnousia.com/ , διαβάστε όσο και ότι αντέχετε και μετά, ξανασκεφτείτε το θέμα του "πλούτου" της σημερινής μας ζωής.

Εδώ είναι μιά ταβέρνα του 1950. Τη δανείστηκα, όπως και το παρακάτω κείμενο, από το blog pisostapalia.blogspot.com/2010_05_01_archive.htm

Το κείμενο που τη συνοδεύει είναι το παρακάτω

Ταβέρνα στο Κέντρο της Αθήνας την δεκαετία του ΄50 δείχνει η φωτογραφία.
Από τους θαμώνες αυτούς ποιός θα μπορούσε να φανταστεί πώς
θα καταντούσε σήμερα η περιοχή τους.
Εξέλιξη θα πούν κάποιοι ....σημεία των καιρών κάποιοι άλλοι.
Στις παλιές ταβέρνες το πρώτο που φρόντιζες να γνωρίζεις
πρίν πας ήταν αν το γιοματάρι (ρετσίνα) είχε καθαρίσει μέσα στο βαρέλι
από το βοριαδάκι.
Το σώσμα (προς το τέλος το βαρέλι) έκανε μπάμ.....
Η μυρουδιά της ρετσίνας ....η μισή οκά...το κατρούτσο στην αρχή
για να το δοκιμάσεις...η λαδόκολα και τελευταίος ο μεζές
ολοκλήρωναν την μαγική εικόνα.
Τα οικονομικά περιορισμένα και η σαρδέλα η ρέγκα η θρούμπα
η φάβα και το στουμπισμένο κρεμμύδι ήταν στην πρώτη γραμμή.
Η κιθαρίτσα κρεμασμένη στον τοίχο δίπλα στα βαρέλια...
Έφευγε από το καρφί της από τον πελάτη που ήξερε να παίζει
και το τραγούδι άρχιζε.
Μετά όλοι ρεφενέ πληρωμή στον κάπελα (ταβερνιάρη)
και γραμμή περπατητό για το σπίτι σιγοτραγουδώντας.
Άνοιγε κανένα παράθυρο καμμιά φορά...
"Ρε σείς κοιμόμαστε...δεν έχετε ρολόϊ;"

Μπορεί ν'ακούγονται ρομαντικά όλ΄αυτά για ένα νέο άνθρωπο που δεν έχει αναφορές. Μη τα δείτε όμως μόνο σα δείγματα νοσταλγίας για μιά "αθώα" εποχή που πέρασε. Δεν ήταν καθόλου αθώα, ήταν όμως διακριτή. Μπορούσες να τη δεις καθαρά.
Όταν μένεις σ΄ένα χωριό ή μιά μικρότερη πόλη κι ανέβεις σ΄ένα ύψωμα, βλέπεις τον τόπο να ξεδιπλώνεται μπροστά σου και μπορείς να πεις, αυτός είναι ο τόπος μου.
Σε μιά πόλη σα την Αθήνα, σε μιά πόλη του σήμερα όταν τη δεις από ψηλά, μάλλον ένα θαμπό τρόμο και αποξένωση σου προκαλεί.

Σκεφθείτε ακόμα τι τραγικό θα είναι να δημοσιεύονται νοσταλγικές εικόνες απ΄το σήμερα, μετά από 60 χρόνια...

Αν μπορούσα, θα άνοιγα μιά αλυσίδα από τεβέρνες για νέους ανθρώπους. Όχι σα τις παλιές, όχι δήθεν "αναπαλαιώσεις". Υπάρχουν τρόποι να επιλέγεις θετικά στοιχεία απ΄το παλιό και να τα ενσωματώνεις σε καινούριες και αποτελεσματικές φόρμες. Αν ξέρεις.

Αυτό, το παραπάνω, ο συνδυασμός δηλαδή του παλιού με τη σημερινή ματιά και σημερινές ανάγκες, είναι το κόκκινο νήμα που πάνω του πατάει αυτό το blog. Μόνο που αυτό δεν έχει γίνει καταληπτό. Ακόμα.

Απ΄τη μάνα μου διωγμένος, 1948

ζεϊμπέκικο

τραγ. Μάρκος Βαμβακάρης, Έλλη Λαμπίρη, Β. Τσιτσάνης

http://www.esnips.com/doc/c81e2f5e-d4ae-4579-8e3e-e8667108902a/Ap_-th-mana-mou-diwgmenos-Bambakarhs-Lampirh-Tsitsanhs(Tsitsanhs)z48

Απ΄τη μάνα μου διωγμένος κι απ΄αγάπη ορφανός,
έκανα τους δρόμους ζηλευτο παλάτι μου
και τους πάγκους μες τα πάρκα για κρεβάτι μου

Σα τη ρημαγμένη χώρα μοιάζει η δόλια μου η καρδιά.
κι αν οι ομορφιές μου όλες νεκρωθήκανε,
η ψυχή κι η αρχοντιά μου δε χαθήκανε.

Απ΄τη μάνα μου διωγμένος κι από σένα μακριά,
στη σκληρή μου αλητεία σα ζαλίζομαι,
μιά ζωή καταστραμένη συλλογίζομαι.

Εξαιρετικό τραγούδι με ώριμους και μεστούς στίχους, πολύ καλύτερο απ΄τη "Συννεφιασμένη Κυριακή", κατά τη γνώμη μου.

Μερικά χρόνια αργότερα, το 1954 ή 1955, με τελείως άλλη διάθεση και πολύ έμπνευση, η λεπτή ειρωνεία του πάντα σοβαρού Β. Τσιτσάνη ζωγραφίζει τη νέα κατάσταση. Θά΄ταν άδικο να μη επισημανθεί η άψογη, όπως πάντα, φωνή της Πόλυς Πάνου. Βγάζει στην αγορά το "Μάμπο με τρελές πενιές" (για τεχνικούς λόγους δε μπορω να σας το ανεβάσω, επιφυλάσσομαι όμως).

Μάμπο με πενιές

μάμπο

Στην τσέπη κάργα τάλληρα, τραβάει για τα Φάλληρα

με τη Μπέτυ την ομορφονιά, φουλ για τα μπουζούκια για πενιά.

Ο Βάγγος πού΄ναι μάγκας απ΄την πιάτσα,

ο Βάγγος που κρατάει από ράτσα

πω πω πω, τα πίνει και τα σπάει

και για την κοπέλα κάθε είδους κάνει τρέλα.

Μάμπο, μάμπο, μ΄αρέσει να χορεύω,

μάμπο με γλυκές πενιές.

Μάμπο, μάμπο, είν΄ο χορός της μόδας,

χορεύουν τα σαλόνια κι οι φτωχογειτονιές.

Η Μπέτυ λέει "Ευάγγελε, χασάπικο παράγγελε

κι ύστερα, στο κέφι το γλυκό, θέλω ένα μάμπο ιταλικό!"

Κι ο Βάγγος που τρελαίνεται για φούστα

και που δε της χαλάει ποτέ τα γούστα,

τα λεφτά στα όργανα σκορπάει,

να χορέψει μάμπο η μις Μπέτυ με το Βάγγο.

Πολύ έξυπνη η ομοιοκαταληξία "Ευάγγελε-παράγγελε", με το Βάγγο που μετατράπηκε, επί το αξιοπρεπέστερον, σε Ευάγγελο...

Έτσι είναι μετά τους πολέμους. Απλώνονται κύματα χαράς, αισιοδοξίας και όλοι λένε "ποτέ ξανά" (ναι καλά...)

Όπως και νά΄ναι, η αφελής χαρά κουβαλάει μέσα της και μπόλικη σαχλαμάρα. Οι Αμερικανοί, θριαμβευτές του πολέμου και χωρίς ζημιές, δοκιμάζουν τη Μηχανή του Θεάματος. Ο Bob Merrill γράφει, στα όρθια, το τραγούδι "Mambo Italiano" και του το τραγουδάει η Rosemary Clooney. To τραγούδι έκανε θραύση και στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη.

Η Ιταλία το τραγουδάει με τη Sofia Loren κι εμείς με τα μπουζουκάκια για εγχώρια, όπως πάντα, κατανάλωση. Αρχίζουμε ν΄αντιγράφουμε, όχι ότι δε το κάναμε παλιότερα...

Τον επόμενο χρόνο(;) κυκλοφορεί το "Μάμπο Ζεϊμπεκάνο" (...) του Δερβενιώτη, με στίχους του Κολοκοτρώνη, όπου τραγουδούν ο Αξιώτης Κεχαγιάς και η Ντάλια

http://www.esnips.com/doc/fec96bf2-96f8-44e9-bf0e-8d197e333378/��-��-(��-��)---��-��

Το mambo έχει εισβάλλει για τα καλά ΚΑΙ στην Ελλάδα και ξετρελαίνει. Την ίδια χρονιά παίζεται το φιλμ "Η ωραία των Αθηνών" με τη Σπεράντζα Βρανά

Το 1950 πεθαίνει οριστικά αυτό που ονομάζουμε Ρεμπέτικο. Είναι πολλοί που το συνεχίζουν, πιστοί στο πόστο τους, με αριστουργηματικά τραγούδια, λαϊκά πιά. Αυτό όμως έχει πεθάνει. Όχι γιατί εξέλειπαν οι συνθήκες που το κρατούσαν ζωντανό, όσο κι αν υπάρχουν αντιρρήσεις σ΄αυτή τη σκέψη. Αλλά, υπερ-απλοποιώντας, ακόμα και γιατί οι μουσικές που έρχονται απέξω και κατακλύζουν την Ελλάδα, μετατρέπονται σε "γοητευτικές" σαχλαμάρες που κερδίζουν έδαφος. Η παλιά φρουρά, η φρουρά των σοβαρών ανθρώπων που καραβοτσακίστηκαν αποτραβιέται, όπως αποτραβιούνται και σήμερα όλοι οι σοβαροί άνθρωποι.

H ευχή-στίχος το τραγούδι του Μήτσου Περδικόπουλου "Σαν οι καμπάνες θα χτυπούν", "τότε θα πάψει να βροντά στους λόφους στο κανόνι κι έτσι θα κελαηδεί παντού χαρούμενο τ΄αηδόνι" (1948) έγινε στην πράξη "κι έτσι θα κελαηδεί παντού χαζο - χαρούμενο τ΄αηδόνι".

Στο κλαρί ανεβαίνουν στρατιές "νερουλών" που θέλουν να σκορπίσουν το γέλιο, αυτό που όλοι κι όλες έχουν ανάγκη. Το γέλιο όμως, άσχετα αν του πόσο αναγκαίο είναι για τον άνθρωπο, ισορροπεί πάντα ανάμεσα στον εαυτό του και το γελοίο.

Προσπαθώντας να κλείσω αυτή την ανάρτηση θά΄θελα νά΄λεγα ότι απ΄τη δεκαετία του ´50 και μετά, μιλάμε για μιά άλλη, τελείως διαφορετική Ελλάδα που νόμισε και αυτό που νόμισε οδήγησε σ΄αυτό που βρισκόμαστε σήμερα.

Ας κλείσω με ότι πιό γελοίο, κατά τη γνώμη μου, παρήγαγε η υψικάμινος της σαχλαμάρας. Αξίζει το κόπο να μπείτε στο link και να ρίξετε μια ματιά στα σχόλια αρσενικών νεαρών Ελλήνων του 2010.

http://www.youtube.com/watch?v=b_eb5tXW_OY

2012-01-14T16:54:00.000-08:00

Γειά σου!

Καλωσόρισες!

Διαπέρασες το κέλυφος και βρίσκεσαι ήδη μέσα σ΄ένα blog που έχει σα κύριο άξονά του το "ρεμπέτικο"

αλλά,

μπορεί να σε παραξενέψει ο τρόπος που πλησιάζω αυτή τη μουσική. Ουσιαστικά, δε κάνω

τίποτα ιδιαίτερο, απλά δε θέλω την ομίχλη του μύθου που εμποδίζει να δούμε καθαρά.

Μέσα εδώ θα βρεις άφθονα τραγούδια, αλλιώτικα απ΄αυτά που βρίσκεις αλλού και είναι,
τα περισσότερα, επιλεγμένα γιά να στηρίξουν διάφορες σκέψεις.

Το blog αυτό είναι το πρώτο και κύριο, μπροστά από μιά σειρά άλλων που καταγίνονται με το ίδιο θέμα και είναι τα παρακάτω:

elkibra-rebetisses.blogspot.com

elkibra-rebetiko2.blogspot.com

elkibra-ritaabadzi.blogspot.com

elkibra-sofiaabdzi.blogspot.com
elkibra-nouros.blogspot.com

2012-01-12T03:57:00.000-08:00

Η ζωή

της

Φωφώς Αμπατζή

βλ.

http://elkibra-rebetiko.blogspot.com/2010/07/blog-post_19.html

2012-01-12T03:48:00.000-08:00

Κι όμως, το παρακάτω

αφορά το ρεμπέτικο...

Η ζωή της Σοφίτσας-Αμπατζή Καρύβαλη

Όταν πρωτόρθα στη Σουηδία, κουβαλούσα μαζί και το σύμπλεγμα απέναντι στους ξανθούς, ή καλύτερα στις ξανθιές. Δεν ήταν παράξενο. Θυμάμαι πως, μετά από δυό χρόνια, άρχισα να πλήττω τρομερά γιατί δεν έβλεπα πρόσωπα. Το βλέμμα χρειάζεται κάτι για να κρατηθεί πάνω σ΄ένα πρόσωπο. Όταν δεν υπάρχει αυτό το κάτι, γλυστράει και πέφτει κάτω. Δε ξέρω αν καταλαβαίνετε...

Μετά από δυό χρόνια λοιπόν, κατέβηκα στην Ελλάδα, μέσω Ιταλίας. Βρέθηκα στο Brindisi, αυτό που το λέγαμε... Βρινδήσιον στην Ελλάδα. Ααααχχχ, ανακούφιση. Είδα ξανά πρόσωπα. Κοντούς, χοντρές, ψηλόλιγνους, στηθαρούδες, απόλαυση σκέτη. Θυμόμουνα τις απολαυστικές ταινίες του Fellini με όλες τις περίεργες φυσιογνωμίες που χρησιμοποιούσε και ήξερα ότι οι "περίεργοι" στην όψη Ιταλοί και Ιταλίδες γίνονται μέλη ενός σωματείου που τους παραπέμπει για χρήση σε ταινίες, διαφημίσεις κλπ.

Πάει αυτό, πάμε αλλού τώρα.
Βρισκόμαστε στο 2010.
Ζούμε σ΄ένα κόσμο όπου η εμφάνιση είναι το παν. Η λατρεία της νεότητας, ει δυνατόν της αιώνιας νεότητας, επιβάλλεται παντού. Όχι μόνο αυτό, αυτό δεν είναι παράξενο. Το δυασάρεστο είναι ότι επιβάλλεται το σύμπλεγμα της ομορφιάς. Μα, θα πείτε, και πότε δεν υπήρχε; Σωστά, πάντα υπήρχε. Οι όμορφοι/όμορφες, ανάλογα με τα γούστα κάθε εποχής, είχαν πάντα ένα πάνω χέρι...

Πώπω, πολύ κείμενο για ένα μέσο αναγνώστη.
Ας πάρουμε μιά ανάσα κι ας δούμε μιά φωτογραφία ενός ανθρώπου που δεν έχει ελπίδες σ΄αυτό το μάταιο κόσμο...

φουκαρά μου...

Συνεχίζουμε;

Τώρα λοιπόν, σ΄ένα κόσμο που έχει χάσει αυγά και πασχάλια. τα πράγματα γίνονται επικίνδυνα, ιδιαίτερα με τα μοντέλα "ομορφιάς" που επιβάλλονται από διάφορες κατευθύνσεις στην εφευρετική και πολυμήχανη Δύση, δηλ. στις ΗΠΑ.

Ας πούμε, όλο και ογκούται ο αριθμός των Κινέζων γυναικών που κάνουν εγχείρηση στα μάτια τους για να πάρουν ένα "φυσιολογικό" σχήμα. Ας μη μιλήσουμε για τις χειρουργικές επεμβάσεις.

Δείτε αυτό!

http://www.beautifulpeople.com/index/sv

Κι όχι μόνο αυτό. Το πρέπει της ομορφιάς επεκτείνεται τώρα και στο ποδόσφαιρο... Δείτε κι αυτό

http://www.beautifulpeople.com/microsites/bpworldcup/results.aspx

και, κατηφορίστε στη σελίδα για να δείτε τη βαθμολογία της ελληνικής ομάδας. Οι πρώτοι βέβαια στη βαθμολογία είναι, ο μυώδης μπέμπης Ρονάλντο και ο συμπαθέστατος μπέμπης Κακά. Μάλλον γίνομαι κακός ή "όσα δε φτάνει η..." κλπ.

Απ΄την άλλη μεριά, ακόμα κι αν κάποια/ος δε τηρεί ακριβώς τις προδιαγραφές, αναλαμβάνουν τα media τα περαιτέρω. Οι δυό παρακάτω γυναίκες, για παράδειγμα, θεωρούνται ασυναγώνιστες...

Paris Hilton

Lady Gaga

Και τώρα, κυρίες και κύριοι, μπαίνουμε επιτέλους στο θέμα!

Αφού λοιπόν έτζι έχουν τα πράγματα, τι μανία είναι αυτή που με πιάνει και θέλω να σας μιλήσω γιά μιά τραγουδίστρια του παρελθόντος, του ρεμπέτικου, που δεν είχε και καμιά εξαιρετική φωνή, που δεν έκανε παρά λίγους δίσκους, που δεν ήταν όμορφη, που δεν έκανε κόλπα, που δεν...,δεν...,δεν..., Και επιπλέον, είχε και μιά αδελφή που ήταν άστρο.

H αναψηλάφηση στη ζωή της παρακάτω γυναίκας δε γίνεται για να περάσ΄η ώρα.
Οι άνθρωποι λησμονιούνται. Μεγαλώνουν, γίνεται θαμπό το περίγραμμά τους, κλείνονται στη σιωπή, συνήθως δε τους ρωτούμε, φτάνει η στιγμή που κλείνουν και τα μάτια τους και φεύγουν. Τί κάναν, πως αισθάνονταν, πως ζήσαν, δε μας ενδιαφέρει. κοιτάμε το δικό μας εαυτό, ξανακάνοντας, λίγο πολύ, τα ίδια ή παρόμοια. Όταν μεγαλώσουμε κι εμείς με τη σειρά μας, εγείρονται μέσα μας διαφόρων ειδών ερωτηματικά. Δε μπορούμε όμως να τ΄απαντήσουμε γιατί μας λείπουν οι πηγές.
Έτζι, το ψάξιμο για τη ζωή μιάς γυναίκας, έχει να κάνει και με μας. Έχει να κάνει με την ανθρώπινη μοίρα που επαναλαμβάνει τον εαυτό της...

Σας παρουσιάζω,

τη Σοφίτσα Αμπατζή - Καρίβαλη!
(1916- 23/10/1995) 80 χρονών

Να λοιπόν ένα κορίτσι (στ΄αριστερά), η Σοφίτσα Αμπατζή, με τη μητέρα της Στέλλα, τη θεία της Σοφία και τη Ρίτα στα δεξιά. Ο πατέρας αγνοείται, κατακρατήθηκε στη Μικρά Ασία, δε γύρισε ποτέ. Η φωτογραφία χρονολογείται από τον Ηλ. Πετρόπουλο στα 1926 με ερωτηματικό. Αν είναι έτζι, η Σοφία είναι 10 χρονών και η Ρίτα 23, παρόλο που δε της φαίνεται. Έχουν δηλαδή περάσει τέσσερα χρόνια από τότε που ήρθαν στην Ελλάδα.
Τί έκανε αυτό το κορίτσι μετά; Πήγε σχολείο, το τέλειωσε; Άγνωστο. Οι οικονομικές τους ανάγκες πρέπει να ήταν επιτακτικές, μ΄ότι αυτό συνεπάγεται. Κοιτάξτε τα φορέματα και των δυό κοριτσιών, από φτηνό ύφασμα και ραμένα στο σπίτι, όπως ήταν φυσικό εκείνο τον καιρό.

Ένα ταλαιπωρημένο κορίτσι, μικροκαμωμένο ασχημόπαπο, φτωχό και προσφυγάκι από πάνω. Μαύρη είν΄η νύχτα στα βουνά... Είχε μιά αδερφή φεγγαροπρόσωπη, όπως άλλωστε κι η ίδια και η μητέρα τους. Η Ρίτα είχε, από νωρίς, όμορφη φωνή, το ήξερε η οικογένεια. Δε θα ζήλευε η Σοφίτσα;

Αν πιστέψουμε τους δισκογραφικούς καταλόγους, τα δυό πρώτα τραγούδια της Ρίτας ήταν παραδοσιακά και χτυπήθηκαν το 1930, όταν η Ρίτα ήταν 27 χρονών, τέσσερα χρόνια αργότερα από την πιό πάνω οικογενειακή φωτογραφία.Ήταν τα,

Τι έχεις βλάμη κι αρρωσταίνεις

και,

Τα λερωμένα κι άπλυτα

Και στα δυό ακούγεται μιά φωνητικά σίγουρη Ρίτα και μπασμένη σ΄αυτό πού΄κανε. Όταν λέει "ωρέ, τα θαλασσοβρεμένα", στο δεύτερο τραγούδι, χοντραίνει και υγραίνει το σίγμα της (θαλασσchoβρεμένα) για να ικανοποιήσει το κοινό αυτού του παραδοσιακού τραγουδιού. Πώς ήταν τόσο έτοιμη; Χάρισμα ή είχε δοκιμάσει τη φωνή της εδώ κι εκεί; Την άκουσαν, μας λένε, κάποιοι ήδη πιασμένοι, ανάμεσά τους κι ο Νούρος και θα τη σύστησαν περαιτέρω.

Η Σοφίτσα το 1930 ήταν μόλις 14 χρονών.

Κάπως έχω την αίσθηση ότι τα δυό αυτά έξυπνα κορίτσια τράβηξαν συνειδητά διαφορετικούς δρόμους. Η Ρίτα, σα πιό παλιά, φαίνεται πως ένιωθε πολύ κοντά στους Σμυρνιούς συνθέτες και τραγουδιστές. Η Σοφία, πιό νέα, φαίνεται πως πλησίασε τους Πειραιώτες, το "νέο κύμα" της εποχής, κάνοντας ίσως όπως και πολλοί άλλοι νέοι και νέες θα έκαναν. Εννοώ, το πάρσιμο κάποιας απόστασης από τις βαρειές αναμνήσεις των δικών τους και τις μουσικές που τις θύμιζαν. Να ασπαστούν το καινούριο που ανέτελλε. Η φωνή της άλλωστε δε ταίριαζε ούτε για τα μικρασιάτικα, ούτε για τα παραδοσιακά. Λογικά πάλι, αναμετρώντας τις δυνάμεις της και τις αντικειμενικές συγκυρίες, μπορεί να είδε ότι δε την έπαιρνε για σόλο καριέρα. ΄Ετζι, γίνεται sidewoman, συνοδεύοντας το νέο άστρο της εποχής, το Μάρκο. Εκεί ταίριαξε μιά χαρά, έχοντας και τη βοήθεια της πλάτης του Κ. Σκαρβέλη που ήδη είχε αρχίσει να συνεργάζεται μαζί τους και του Σπύρου Περιστέρη που συνέστησε στο νεαρό Τσιτσάνη το δίδυμο Μάρκος-Καρίβαλη.

Η επόμενη φωτογραφία της είναι αχρονολόγητη. Απλώς σημειώνεται, σε νεανική ηλικία.

Σε ποιά ηλικία να βρίσκεται; Άγνωστο.Νά΄ναι μεταξύ 16 και 17 ; Κάτι τέτοιο. Φαίνεται να βρίσκεται στην εφηβεία της, τουλάχιστο. Αν είναι έτσι, η φωτογραφία αυτή πρέπει να τραβήχτηκε κάπου το 1932, γιατί στην παρακάτω,που χρονολογείται με ερωτηματικό 1936, φαίνεται πολύ αλλαγμένη.

Εδώ τη βλέπουμε (στ΄αριστερά) σε ηλικία 20 (;) χρονών, δίπλα στη κόρη της Ρίτας. Αν είναι σωστό, έτσι ήταν η Σοφία Αμπατζή όταν χτύπησε τα τα πέντε της πρώτα τραγούδια τα,

Να γιατί γυρνώ μες την Αθήνα (Β. Τσιτσάνη),

Ο πολυτεχνίτης (Μάρκου Βαμβακάρη)

Δε τονε θέλω μάννα μου (Μάρκου Βαμβακάρη)

Σα δεν ήξευρες (Παν. Τούντα)

Πιά δεν με γελάς (Κώστα Σκαρβέλη)

και έτσι ήταν ότανEίναι πιθανό πως το "Πιά δεν με γελάς" είναι ο πρώτος της δίσκος, γιατί η ίδια λέει σε συνέντευξη στις 12 Σεπτέμβρη του 72, "Ο Σκαρβέλης με πρωτόβγαλε στους δίσκους. Τον λέγανε παρατσούκλι Παστουρμά, γιατί ήτανε από την Κωσταντινούπολη. Ήτανε ένας μουσικοσυνθέτης καλός, καλός κιθαρίστας, πολύ καλός. Ήτανε κοντός, παχής, στο δικό μου μπόι, βέβαια, ήτανε, θεός σχωρέστον..."

Τελικά, χτύπησε οχτώ, συνολικά, τραγούδια μαζί με το Μάρκο.

Ήδη από το 1935, σε ηλικία 19 (;) χρονών, έχει παντρευτεί με τον Παντελή Καρίβαλη που τραγουδάει μαζί της στο τραγούδι "Σαν δεν ήξευρες", που είναι καταχωρημένο σα τραγούδι του Π. Τούντα, ενώ η Νταίζη Σταυροπούλου έχει πει στον Κ. Χατζηδουλή ότι ήταν του Ανέστη Δελιά, αλλά δε του άρεσε και το παράτησε στη τύχη του. Ο Τούντας βέβαια δεν έχασε την ευκαιρία...

Στις 20 Ιουνίου του 1936, ο Μάρκος ανοίγει την πρώτη δική του δουλιά, το μπαρ "Μάρκος" που θα έχει βραχύ βίο. Εκεί, μαζί του είναι ο Στράτος, ο Δελιάς, ο Μπάτης, ο Κώστας Καρβέλης αλλά και η Σοφίτσα, μόνο που δε την αναφέρει στις διηγήσεις του, ο αθεόφοβος...

Ούτε λόγος βέβαια για να εικονίζεται στην αφίσα. Μπορεί όμως και να μπήκε στο σχήμα αργότερα. Λογικά, ο Μάρκος θα την πήρε στο σχήμα επειδή έκρινε πως η φωνή του ταίριαζε με τη δική της κι επειδή του φάνηκε καλή η ιδέα νά΄χει και μιά γυναίκα στο πάλκο, πράγμα όχι και τόσο εύκολο. Μπορεί οι οικονομικές ανάγκες στα νέα κορίτσια νά΄ταν μεγάλες αλλά, πόσες θα τολμούσαν και πόσες θα τις άφηναν οι δικοί τους να μπουν μέσα σε τέτοια μαγαζιά όπου οι καυγάδες ήταν σε ημερήσια διάταξη; Η Σοφίτσα, η Φωφώ όπως την έλεγε ο προστατης της Κώστας Σκαρβέλης, το τόλμησε.

Με το Μάρκο θα χτυπήσει συνολικά οχτώ δίσκους και μετά, τέλος. Ο Μάρκος στρέφεται προς άλλες, όπως ήταν φυσικό. Δε ξανασυνεργάζεται μαζί της. Θα έχει και μιά μικρή συνεργασία με τον Β. Τσιτσάνη, έπειτα από υπόδειξη του Σπύρου Περιστέρη.

Το 1937 ο Παντελής Καρίβαλης της δίνει να πει το τραγούδι του "Πάντα το βράδυ έρχομαι". Αργότερα (πότε;), έχουν μαζί ένα καφενείο στη Νίκαια και εκείνο, όπως και τόσοι άλλλοι παρόμοια έκαναν, της επιβάλλει να σταματήσει το τραγούδι και τα πάρε-δώσε με την ταράφα. Ή αυτοί ή εγώ. Εσύ, Τέλος.

Την επόμενη φορά τη βλέπουμε στη φωτογραφία της επαγγελματικής της ταυτότητας που εκδόθηκε το Σεπτέμβριο του 1948. Τότε η Σοφία ήταν 32 χρονών. Προφανές είναι ότι φρόντισε να βάλει στην ταυτότητα μιά φωτογραφία καθόλου πρόσφατη, αυτή...

Ομολογουμένως, πολύ νόστιμη.

Πώς φαινόταν Η Σοφίτσα τον επόμενο χρόνο της έκδοσης της ταυτότητας; Έτσι.

33 χρονών και πολύ γλυκειά.

(20-10-1949)

Ένα χρόνο πριν (1948) χτύπησε το τελευταίο (;) της τραγούδι, την Παλιοχωρίτισσα, που είναι καταχωρημένο στο όνομά της.

39 χρονών

Κάποιο λάθος πρέπει να υπάρχει εδώ. Την κόρη της Ρίτας Αμπατζή, μετέπειτα Άννα Τσίπαρη, την έχουμε ξαναδεί σε παραπάνω φωτογραφία από το 1936. Δε γίνεται να έχουν περάσει 19 χρόνια και να τη ξαναβλέπουμε μικρή.

Νάτη εδώ, μαζί με μιά φίλη της κι ένα μικρό κοριτσάκι, στη παραλία της Θεσσαλονίκης. Προσέξτε τη φαρδιά ζώνη της φίλης της. Η οικογένεια Αμπατζή είχε έρθει πρώτα στη Θεσσαλονίκη μετά την Καταστροφή.

Η Σοφία Καρίβαλη με την ανηψιά της Άννα (κόρη της Ρίτας Αμπατζή) και κάποια φίλη, στην Θεσσαλονίκη (1955) - σημείωνε ο μπερδεμένος και φουριόζος Ηλίας Πετρόπουλος.

Μετά απ΄αυτή τη φωτογραφία τελειώνουν τα νιάτα της Φωφώς Καρίβαλη.

πηγή: www.koutouzis.gr

Στα 1972 (όταν ήταν μόνο 56 χρονών μίλησε στον Ηλ. Πετρόπουλο που πήγε και τη βρήκε στο σπίτι της. Τα αποσπάσματα που δημοσίευσε ο Η.Π. θα τα βρείτε στο

http://elkibra-sofiaabdzi.blogspot.com/2008/04/blog-post.html

Και, υπάρχουν και δυό videos στο Youtube, όπου μπορείτε να δείτε αυτή τη γλυκειά Σμυρνιά να τραγουδάει. Εκεί, λάμπει από χαρά η παλιά τραγουδίστρια, χαρά που τη θυμήθηκαν. Δείχνει το φτωχικό σπιτάκι της, μιλάει λίγο για τις "πρόσφυγοι" ή "πρόσφιγγες", όπως λέει και αναπολεί τα παλιά.

http://www.youtube.com/watch?v=pPUSMgY10ws&feature=player_embedded

Δεν απομένει, αν αντέχετε, παρά η

Γιορτή των 5 Φεγγαριών

http://elkibra-nouros.blogspot.com/2009/05/blog-post.html

Έχε γειά, Φωφώ Αμπατζή

2011-12-22T08:58:00.000-08:00

το Σουέζ

ένα παιχνίδι λόγου ανάμεσα στο χτες, το σήμερα και το αύριο, με μιά αινιγματική γυναίκα
που έκανε έρωτα σαν ένα εφήμερο...

http://youtu.be/oGDx5D3sLz8

http://youtu.be/QgrjDed2OHc

Της άρεζε εκεί μέσα στο ταβερνάκι. Έμεινε όταν είδε πως στη μέση του μακρόστενου και μισοσκότεινου χώρου κυλούσε ένα αυλάκι με τρεχάμενο νερό. Γι αυτό ”το Σουέζ”.

Είχε έρθει με τη Ζωή που την είχε γνωρίσει πριν λίγες μέρες. Εκείνη θα συναντούσε το Μαρίνο Ησιγόνη που κάθονταν τώρα απέναντί της.

Είχαν καθήσει καμιά ωρίτσα. Αυτοί οι δυό λέγαν διάφορα κι εκείνη χάζευε γύρω. Το μαγαζάκι ήταν γνωστό για τις σκοταριές του που μοσχοβολούσαν και κρασί, πρώτο.

”Στέλλα, πρέπει να φύγουμε. Έχω τρεχάματα”. ”Φιλενάδα, δε θα σ΄ακολουθήσω, α δε πειράζει. Μ΄αρέσει εδώ. Θα μείνω λιγάκι ακόμα. Δε πειράζει, ε;”. Άστραψε το μάτι του Μαρίνου. ”Τό΄ξερα πως θα σ΄άρεζε. Εντάξει. Πέρνα απ΄το σπίτι αύριο, αν θες” και σηκώθηκε η Ζωή, κλείνοντας το μάτι της με νόημα. Η Στέλλα κούνησε ανεπαίσθητα το κεφάλι της προς τα πάνω. Άμπα… Έφυγε, μείναν οι δυό τους. ”Όμορφα που έμεινες, θα μου κάνεις και συντροφιά”, είπε ο Μαρίνος. ”Ναι, μ΄αρέσει το μαγαζί. Παίζουν και φίνα τραγουδάκια και το φαϊ, πολύ πρίμα”. Ναι, καλά, άλλα λόγια… ”Γειά σου λοιπόν”. ”Στην υγειά σου”.

Άρχισε να της λέει ο Μαρίνος και την εξέταζε ερευνητικά. Για την ιστορία του μαγαζιού, τους μουσικούς που έπαιζαν, τη φημισμένη σκοταριά. Τέτοια. Τον άκουγε εκείνη μ΄ένα χαμόγελο. Μετά, την περίμενε κάτι να του πει κι εκείνη. Τίποτα όμως, δε συνέχισε τη κουβέντα. Έστριψε το σώμα της και τα μάτια προς τους μουσικούς και άκουγε.

Μεσημέρι ήταν, καφτερό. Τσιτσίριζε ο ήλιος έξω. Μέσα είχε δροσά. Υγρασία, ευχάριστα ήτανε. Την ανοιχτή πόρτα με ταδυό φύλα, στη μέση της τζαμαρίας της πρόσοψης, σχεδόν δε μπορούσες να τη κοιτάξεις. Σε θάμπωνε ένας κατακλυσμός φωτός που έμπαινε μέσα. Στη τζαμαρία δε τα κατάφερνε. Πρέπει νά΄ταν από χρόνια άπλυτη.

Την κοίταζε. Είχε σκάλες τα μαλλιά της, φεγγαροπρόσωπη. Το δέρμα της ήταν διάφανο με δυό εξογκωμένα μήλα. Τ΄αριστερό μέρος του στόματός της τρεμόπαιζε κάθε τόσο. Μέτριο ύψος, λιγνή μέση και μάλλον χαμηλοκώλα. Είχε προλάβει να το δει όταν έμπαιναν. Στα γούστα του. Φόραγε ένα λουλουδιαστό φτηνοφορεματάκι με πιέτες στο στήθος που ήταν μικρό και στο λαιμό της κρεμόταν ένα στρογγυλό μαύρο μενταγιόν.

Τά΄ξερε τα τραγούδια και τα ψιλομουρμούριζε. Δεν ήταν κάνα ξεπεταρούδι, ξεβγαλμένη φαινούντανε. Φούμερνε το ένα τσιγάρο μετά το άλλο και του κρασιού του άλλαζε τον Ανανία. Γερό ποτήρι. Η χιλιάρα είχε γεμίσει για τρίτη φορά. Πηδούσε πάντα η αριστερή μεριά του στόματος, αλλά δε μίλαγε.

”Λοιπόν;”. ”Τί;” ”Είστε στενές φιλενάδες με τη Ζωή;”. Άμπα, πριν μερικές μέρες είχαν γνωριστεί. Κι άντε πάλι τα μάτια της στα όργανα. Ρε, μπας και κοζάρει κανέναν απ΄αυτούς; Σιωπή ξανά.

Βλέπει άξαφνα ο Μαρίνος μέσα στο κεφάλι του την εικόνα κάποιου που κάθεται μπροστά από ένα ανοιγμένο μαραφέτι με φωτεινή οθόνη και διαβάζει ακριβώς αυτά που του συμβαί- νουν. Μιά ημερομηνία γράφει 2011. Κι ο κάποιος χαμογελάει ειρωνικά. Χλευάζει τις δυσκολίες του Μαρίνου. Του ανεβαίνει το αίμα στο κεφάλι. ”Τι τρέχει, ρε κορόϊδο; Θαρρείς δηλαδή, στην εποχή που έζησα εγώ, είμασταν από κάποια πάστα που όμοιά της δεν έχει ξαναφανεί στο κόσμο; Πως κάναμε ότι μας γούσταρε με τις γυναίκες; Χωράφια αγοράζεις. Εγώ είμαι μάγκας, αλλά μ΄αυτήνα εδώ τα βρίσκω μπαστούνια. Τί να κάνω δηλαδή, μου λες εσύ;”. ”Άντε ρε”, του απαντάει ο έξυπνος από το 2011, ”σ΄αυτό το σημείο αρχίζει η τάξη, ή μάλλον η μεταστατική αταξία από γειτνίαση, του καρκινωματώδους πολλαπλασιασμού (που δεν υπακούει πιά ούτε στο γενετικό κώδικα της αξίας). Έτσι αρχίζει να ξεθωριάζει κατά κάποιον τρόπο, σε όλους μάλιστα τους τομείς, η μεγάλη περιπέτεια της σεξουαλικότητας, των έμφυλων όντων – προς όφελος του προγενέστερου (;) σταδίου των αθάνατων και έμφυλων όντων που αναπαράγονται, όπως τα πρωτόζωα, δι απλής διαιρέσεως του ταυτού και αποκλίσεως από τον κώδικα”.

”Όπα, τί λέει αυτός; Ναι, ε; Α, έτζι είναι σε σας, ε; Εμείς, φιλαράκο, δεν είχαμε τέτοια. Εμείς θέλαμε σταράτα πράματα. Αυτά είναι αρλούμπες για μένα. Α, παράτα με!”

Η εικόνα στο κεφάλι του παγώνει και χάνεται. Οι τρεις κίτρινοι γλόμποι βγάζουν, με τη σειρά του ο καθένας, από μιάν ανταύγεια, το τηγάνι με τη σκοταριά της επόμενης παραγγελίας ανασηκώνεται ελαφρά και ξανακάθεται στη φωτιά. Από που διάλο ξεφύτρωσε αυτός; Φαντάσματα στο κεφάλι μου. Το κρασί θα φταίει. Μπα, σε καλό μου.

Η σιωπή δεν είναι μιά νεκρή χορδή. Η σιωπή κουβαλάει λογιών λογιών στοιχεία μέσα της. Μικροστοιχεία σημαντικά που εγκυμονούν άλλα κι αυτά με τη σειρά τους αυτογονιμοποιούν- ται, όπως τα σαλιγκάρια και οι ανδρόγυνες φούσκες του Πλά- τωνα. Η σιωπή όμως για έναν άντρα που έχει απέναντί του μιά γυναίκα είναι πρόξενος πανικού. Ο Μαρίνος, όπως κι όλοι οι άλλοι, έχει ένα μηχανάκι μέσα του που του λέει, πρέπει να μιλάς. Α δε το κάνεις θα βαρεθεί, θα σε νομίσει λίγον, ακατάλ- ληλο. Οι γυναίκες – εσύ το νομίζεις ή είναι έτσι; - θέλουν ν΄ακούνε, να τις κάνεις να γελάνε, να χαχανίζουν, να θαυμά- ζουν τα λεγόμενά σου. Θέλουν ν΄ασχολείσαι μαζί τους, έτσι του λέει το μηχανάκι. Τί να κάνουμε; Έτζι είναι. Μπορείς βέβαια να το παίξεις βαρύς. Κοίτα, εγώ δε λέω πολλά, έτζι είναι η φτιάξη μου κι άμα σου γουστάρει. Άμα δε, πάρε τη βόλτα σου, ”διώχνω αυτή και βρίσκω δέκα”, όπως έλεγε κι ο Μάρκος. Οι γυναίκες είναι πράγματα, ρούχα. Τα φοράς, παλιώνουν, τ΄αλλάζεις. Έτζι, λίγο πολύ νιώθει, στα κατάβαθά του, ομισός πληθυσμός της Γης για τον άλλο μισό, και πάει λέγοντας. Γι αυτό η εξέλιξη, η μόδα, οι θεωρίες διαφόρων ειδικών, όλων αυτών που μας νοιάζονται, εμάς τους κακόμοιρους που δε μπορούμε να σκεφτούμε, όλους αυτούς που δουλεύουν με το μυαλό τους για το δικό μας το χατίρι και τους ευχαριστούμε εκ βάθους καρδίας, γι αυτό μας λανσάρουν τα καινούρια, άφυλα όντα, ένα είδος πολυποίκιλλου τραβεστί. Τί λέγαμε; Α, ναι. Έτζι λοιπόν με το Μαρίνο και την αποτέτοια που κάθεται απέναντί του, αλλά μοιάζει να βρίσκεται κάπου αλλού. Γαμότο, θα με βλέπουν κι απ΄τα άλλα τραπέζια και τι θα λένε. Δε ΄πα να λένε…

Μα, για στάσου. Τί θέλω γω απ΄αυτήν; Τη γουστάρω, για δε τη γουστάρω; Ανάθεμα κι αν ήξερα. Τι κάθομαι και σκάω για το αν θ΄ανοίξει το στοματάκι της ή όχι; Τη παρατάω και παίρνω δρόμο κι ας νομίσει ότι θέλει. Ή να μη φύγω και να προσπαθήσω λιγάκι ακόμα;

Κοιτάζει σα χαμένος τον ένα απ΄τους τρεις γλόμπους και ξαφνικά, σαν οβίδα απ΄τον ουρανό. ”Να σου πω το χέρι σου;”. Σα να φύσηξε ένας άλλος αέρας μέσα της. ”Το χέρι μου; Τί ΄σαι, τσιγγάνα;”. ”Δε θα σου πω τη μοίρα, για σένα θα σου πω. Κι αν ήμουν τσιγγάνα, τι; Θα πείραζε;”. ”Οχι, λέω, να”. Τι να κάνει; Της άπλωσε τη παλάμη του. Τη κοίταξε, ακούμπησε κάποια σημεία με το δάχτυλό της. ”Μεγάλωσες μόνος σου. Χωρίς πατέρα κι η μάνα έλειπε πολύ. Κλειστός ήσουνα”. Κοιτούσε ο Μαρίνος σα χαζός. ”Κάτσε, εσύ θα με τρελάνεις. Πού τα βλέπεις όλ΄αυτά;”. ”Ασθενικός ήσουνα στα μικράτα σου, πήρες τα πάνω όμως. Σκληρός είσαι. Έχεις κάτσει μέσα. Από μαχαίρι” ”Μη μου πεις τώρα ότι φαίνεται κι αυτό. Τί βλέπεις, κάγκελα μες το χέρι μου;”. ”Όχι, δε βλέπω κάγκελα, μοναξιά βλέπω”. ”Άσε μας, ρε κορίτσι μου…”. Τον ενόχλησε. Πετάχτηκε όρθιος. ”Άλα, ρε Μαρίνο, ρίξε τις βόλτες σου, παλληκάρι μου”, είπε αργόσυρτα η κιθάρα.

Στάθηκε ακίνητος κι έκλεισε τα μάτια του. Κατέβασε το κεφάλι του στο πάτωμα, σήκωσε αργά τα μπράτσα του και δυό τούφες μαύρου καπνού βγήκαν απ΄τα μανίκια του. Ήταν φτιαγμένος. Έγειρε το σώμα του μπροστά, τραβώντας τό΄να πόδι στο πλάι κι έφερε ένα κύκλο. Ξαναόρθωσε το σώμα του και χτύπησε δυνατά με το τακούνι του το δάπεδο. Στο πρόσωπό του κατέβηκε μιά θαμπή πάχνη και τον έκλεισε μέσα της. Ο κίτρινος γλόμπος έβγαλε μιά βραχυκυκλωμένη ανταύγεια κι αυτός έπαψε πιά να είναι εκεί. Ένας στρογγυλός καθρέφτης βγήκε μέσ΄απ΄το ταβάνι. Κατέβηκε δίπλα στο γυρμένο κεφάλι του που μισοφαινόταν κι έμεινε εκεί, ακολουθώντας τις κινήσεις του σώματός του. Και μέσα στον καθρέφτη άρχισε να προβάλλεται η περασμένη του ζωή. Το παιδί με τα κοντά παντελόνια πού΄τρεχε πίσω απ΄τη τσακαλαρία σε κάτι μπλε δρόμους, το σώμα του που ψήλωνε, ο πρώτος έρωτας, τα αγαπητιλίκια του, η συμπλοκή με τα μαχαίρια σ΄ένα σκοτεινό στενό –αίματα στάξαν – το κελί το σκοτεινό, το φεγγάρι μές΄απ΄τα κάγκελα, η έξοδος, τα μοναχικά περπατή- ματά του. Κι ο καθρέφτης έσπασε σε χίλια δυό μικρά θραύσματα και, σα κάτι να τα ρουφούσε, βγήκαν σφυρίζοντας έξω στο φως και χάθηκαν. Ωχ, έκανε σα να τού΄φυγε ένα βάρος και χτύπησε στο μέρος της καρδιάς με την ανοιχτή παλάμη του. Γύρισε στο τραπέζι ασθμαίνοντας και σωριάστηκε στη καρέκλα.

”Το βακτηρίδιο chondromyces aurantius ξεκινά σαν ένας σπόρος, στο σχήμα λεμονιού, που το παρασύρει ο άνεμος μέχρι να το φέρει σε χώμα με κατάλληλη υγρασία. Εκεί, ο σπόρος ωριμάζει και όταν ανοίγει, εκτοξεύει ολόγυρα ”μιά σειρά από ραβδοειδή βακτηρίδια που πετάγονται έξω σαν φωτιά από το στόμα του δράκου”. Στη συνέχεια, όλα τα νέα βακτηρίδια αρχίζουν να κινούνται μ΄ένα μυστήριο τρόπο, εφόσον δεν διαθέτουν κινητά μέρη, και τρέφονται συνεχώς μέχρι να ενωθούν με άλλους σπόρους και να αποτελέσουν μιά μεγάλη αποικία, ορατή στο γυμνό μάτι, που μοιάζει με άχρωμη μύξα. Οι μύξες αρχίζουν να κινούνται μέσα στο έδαφος, πολλές φορές επιστρέφουν διστακτικές στο σημείο που ξεκίνησαν, ξαναφεύγουν, λες κι αναζητούν την πηγή μιά νέας τροφής. Κάθε βακτηρίδιο μέσα στη γλοιώδη αυτή μάζα ακολουθεί τα ίχνη των ομοίων του, όπως οι παρατάξεις των μυρμηγκιών. Τρέφονται συνεχώς, μεγαλώνουν τη μάζα της μύξας κι αυτό μέχρι ν΄αρχίσει να λιγοστεύει η τροφή. Τότε, συμβαίνει κάτι πολύ παράξενο.

Η μύξα σταματάει την περιπλάνησή της κι αρχίζει να ανασηκώνεται. Τα βακτηρίδια ανεβαίνουν το ένα πάνω στο άλλο, μέχρι να σχηματίσουν μιά στήλη που φτάνει στο ύψος ενός χιλιοστού στραμμένη προς τον πρωινό υγρό αέρα. Αυτό ίσως να μη φαίνεται εντυπωσιακό, αν δεν ξέρει κανείς πως το κάθε βακτηρίδιο δεν ξεπερνά σε μήκος το ένα χιλιοστό του χιλιοστού. Αν μεταφέρουμε την αναλογία στα μέτρα μας, θα δούμε πως σχηματίζεται ένας ανθρώπινος πύργος (μέσο ύψος ανθρώπου 1,60 μέτρα) ψηλότερος από 1.600 μέτρα. Από το ύψος του ζωντανού αυτού πύργου, τα βακτηρίδια παρασύ- ρονται από τον άνεμο ένα ένα, για ν΄αρχίσουν πάλι το βιολο- γικό κύκλο τους κάπου αλλού”.

H Στέλλα σηκώνει το ποτήρι της. ”Στην υγειά σου, Μαρίνο!”. Σήκωσε κι αυτός το δικό του χωρίς να τη κοιτάξει.

Να πέρασε κάνα μισάωρο από τότε; Στα ίδια. Mουγγαμάρα κι εκείνη να ρίχνει συνέχεια κρασί μέσα της. Γεμίζοντας το ποτήρι της ακόμα μιά φορά το τούμπαρε και τό΄χυσε απάνω της. Ο Μαρίνος έκανε να τη βοηθήσει, μα κείνη δε τον άφησε να σηκωθεί. Του κράτησε το χέρι και του τό΄σφιξε. Πιό πολύ και πιό πολύ. Τη κοίταξε. Τα μάτια της ήταν γλαρά και γυάλιζαν. Έκανες στροφή τώρα, πουλάκι μου; Σηκώθηκε απ΄τη θέση της και, τρικλίζοντας, πήρε τη καρέκλα της και κάθησε δίπλα του. Έγειρε στον ώμο του, γύρισε το πρόσωπό της και του έδωσε ένα ρουφηχτό, λυσάρικο φιλί στο λαιμό του

Ftancis Piccabia, Η πρώτη συνάντηση

Μέσα στο βυθό της το κεντρικό νευρικό σύστημα είχε ήδη ξεθεμελιωθεί. Οι εικόνες μπροστά της δεν είναι σταθερές. Πάνε πέρα δώθε, νετάρουν, ξενετάρουν με ζαρωματιές. Ο ιδρώτας τρέχει στις μασχάλες της, ένα γλυκό φαγούρισμα στη κοιλιά, το στόμα στεγνό, οι χιλιάρες πέντε. Ο λαουτιέρης την έκοψε απ΄το βάθος. Ξέρει τι θα παίξει γι αυτούς τους δυό και κλείνει με νόημα το μάτι στο Μαρίνο για το τσαχπινάκι.

Όταν είσαι μεθυσμένη τότε πιό πολύ{2011- ”όργιο είναι όλη η εκρηκτική στιγμή της νεωτερικότητας, η στιγμή της απελευθέ- ρωσης σε όλους τους τομείς…*} σ΄αγαπάω και το θέλω το γλυκό φιλί{2011- …πολιτική απελευθέρωση, σεξουαλική απελευθέρωση, απελευθέρωση των παραγωγικών δυνάμεων, απεέυθέρωση της γυναίκας, του παιδιού, των ασυνείδητων ενορμήσεων, απελευθέρωση της τέχνης…} Μου το δίνεις με ναζάκια και με πείσματα, πέφτεις μες την αγκαλιά μου με τσακίσματα{2011- …Σήμερα πλέον όλα έχουν απελευθερωθεί, ο κύβος ερρίφθη και ξαναβρισκόμαστε συλλογικά μπροστά στο καίριο ερώτημα: ΤΙ ΚΑΝΟΥΜΕ ΜΕΤΑ ΤΟ ΟΡΓΙΟ;} Εξηγιέσαι πολύ φίνα, ρε μανούλα μου, με τα κόλπα σου μου παίρνεις την καρδούλα μου{2011- …είμαστε υποχρεωμένοι να ξαναπαίξουμε όλα τα σενάρια επειδή όλα έχουν υλοποιηθεί –πραγματικά ή δυνητικά -…} Έτσι θέλω να το πίνεις, πάντα να μεθάς, νά΄ρχεσαι στην αγκαλιά μου και να με φιλάς.

Κι εκεί, πάνω στο κάθετο, κυβιστικό ανέβασμα του πυρετού που δημιουργεί το φιλί της, νάσου πάλι αυτός από το 2011 που ανάβει μες το κεφάλι του Μαρίνου. Γιατί ο νους ότι θέλει κάνει, κανέναν δε ρωτάει. Θέλει τώρα, το κάνει τώρα. Δε δίνει λογαριασμό. Γαμότο. Θα του τα ρίξω όμως εγώ πρώτος. Μου λες τώρα διάφορα ακαταλαβίστικα. Εδώ μέσα στο Σουέζ, με τις σκοταριές που σου παίρνουν το μυαλό, θά΄φερνες εσύ τη γκομενούλα σου; Πως θα πατούσε με τα κομψά και τα γλυκά της ποδηματάκια; Θά΄λεγε πως είσαι μπατίρης, ρομαντικός, πως δε της κάνεις. Να την έβλεπε και κανένα μάτι σ΄ένα τέτοιο καταγώγιο στην απελευθερωμένη σας κοινωνία, α παπα…

”Ε, δεν είναι ακριβώς έτσι. Οι εποχές αλλάζουν, οι άνθρωποι εξελίσσονται. Ας μη πέσουμε στις παρελθοντολαγνείες. Ο κόσμος προχωράει μπροστά. Εν δυό, εν δυό, εμπρός, βήμα ταχύ. Ταχύτερο και ταχύτερο. Κι αν σας πιάνουν ταχυπαλμίες, αν οι αγωνίες σας σφίγγουν το λαιμό μην ανησυχείτε, είναι το αναγκαίο τίμημα. Καταναλώστε κάτι, θα παρηγορηθείτε. Ανοίξτε τη never sleeping TV που αδιαφορεί για τις ίδιες της τις εικόνες, αλλ΄αυτό είναι μιά άλλη ιστορία, θα σας βοηθήσει να αποδράσετε μέσα στις φωταψίες του κενού. Εν δυό, εν δυό, μη σταματάτε ποτέ. Η δημοκρατία είναι ξεπερασμένη σα περιεχόμενο. Βρισκόμαστε στη μετα-δημοκρατία, εκεί όπου όλα περιστρέφονται με ιλιγγιώδεις ταχύτητες. Για σκοταριές θα μιλάμε τώρα; Τζουμ, τζουμ, τζουμ. Ντούροι κι ευθυτενείς βαδίζουμε προς το μέλλον. Όλα θα τακτοποιηθούν, όλα θα μπούν σε τελική τάξη. Όλα θα παρακολουθούνται για χατίρι της προστασίας σας, κανείς δε θα τολμάει, ούτε στα απόκρυφά του όνειρα, να διαταράξει τη περιστροφή. Τα σαρκώματα, οι όγκοι, οι καρκινογενείς αποφύσεις θα ξεπατωθούν διά της ξηρογραφίας πολιτών με αναπαυμένη συνείδηση. ΜΗΝ ΑΝΗΣΥΧΕΙΤΕ. Η πλήρης αλλοτρίωση θα φέρει την τελική ευτυχία. Μην ανησυχείτε καθόλου. Εν δυό, εν δυό. Οι ιδεολογίες ξεφτίσαν, το βλέπετε με τα μάτια σας. Πότε προηγούμενα, σε εποχές κρίσης, συμπίεσης και αφαίρεσης τμημάτων των μισθών δε προκαλούσαν άνοδο των αριστερών κινημάτων; Ποτέ. Αντίθετα τώρα ανεβαίνουν τα δεξιά. Τί λέμε τώρα; Εν δυό, εν δυό, παραταχθείτε, στοιχηθείτε, χαμογελάστε και προχωρείτε στο διάδρομο. Σας το ζητούν οι μετανιωμένοι, οι αποθανόντες εισπράκτορες. Για το καλό σας. ΄Ολα γίνονται για το καλό σας. Για να απαλλαγείτε απ΄τους εφιάλτες σας, μιά γιά πάντα. Δε χρειάζεται να σκέφτεστε, το κάνουν άλλοι για λογαριασμό σας.

Κι αν αυτά δε φτάνουν, διέξοδοι υπάρχουν σε αφθονία. Ψυχαναλυτές, κουλτούρα, γενικώς και αορίστως, υπεραφθονία μουσικής, κάθε είδους μουσικής, όλες επιτρέπονται, γιόγκα, ανατολικές φιλοσοφίες ανακατεμένες με άλλα καρυκεύματα. Για να μη μιλήσουμε για τα πιό προωθημένα χημικά εργαστήρια που δουλεύουν για το καλό σας, μέρα νύχτα. Οι νέες σειρές αποδραστικών θα έχουν ποιητικά ονόματα. Κάψουλες φωτός. Πώς σας φαίνεται; Μπορούν να προκηρυ- χτούν και διαγωνισμοί με πλούσια βραβεία, όπου θα προτείνετε εσείς τα ονόματα των αποδραστικών σας ουσιών. Θα παίρνεις μιά κάψουλα φωτός και θα εξατμίζεσαι σ΄ένα απόλυτο χαλάρωμα, σε μιά απόλυτη αρμονία. Όχι χυμένοι σ΄ένα καναπέ και να φαντασιώνεστε, όχι. Θα δουλεύετε ταυτόχρονα, πιό εντατικά και με χαρά. Γιατί η εργασία είναι μιά ευλογία. Έρχεσαι σ΄επαφή με τους γύρω σου, επιβεβαιώνεσαι. Λίγο είν΄αυτό; Τι λέμε τώρα. Υγεία πριν απ΄όλα, για το καλό και τη πρόοδο των ασφαλιστικών μεγαθηρίων. Χαρά και εργασία. Εν δυό, εν δυό. Διάλειμμα για ένα ηλεκτρονικό τσιγάρο χωρίς νικοτίνη, χωρίς κάδμιο και άλλες βλαβερές ουσίες που αρκετά τις ανεχτήκαμε. Εμπρός, μαρς, τζουμ. Τέλος τα αχ βαχ, υποδεχτείτε το Νέο Άνθρωπο, μαρς!

Κοίτα που ξεχαστήκαμε κι αφήσαμε το κορίτσι να το φαγουρίζει η κοιλιά του και να΄ναι κορωμένη. Ντροπή. Πίσω, ολοταχώς!

Μα, πως έκανε τέτοια στροφή αυτή; Τίποτα δεν έδειχνε προηγούμενα. Αδύνατο να τις καταλάβεις τις γυναίκες. ”Όχι, είναι λάθος να γενικεύει κανείς”, μπαίνει ένα άλλο πρόσωπο στη κουβέντα, γυναίκα αυτή τη φορά, κι αυτή απ΄το 2011. ”Τι θα πει γυναίκες και άντρες, όλοι το ίδιο είμαστε. Ανθρώπινα πλάσματα κι ο καθένας κι η καθεμιά κάτι διαφορετικό. Φτάνει πιά με τις γενικεύσεις. Το αλκοόλ επιδρά με πολλούς τρόπους στον άνθρωπο. Δε παίζει ρόλο αν είσαι άντρας ή γυναίκα”. Ο Μαρίνος έχει χάσει το μπούσουλα, δε ξέρει ποιόν και ποιά να πιστέψει. Ρωτάει τον εαυτό του κι απάντηση δε παίρνει. Τί να του πει ο εαυτός του; Αφού ούτε τον ίδιο το Μαρίνο δε μπορεί να καταλάβει. Και καλά όλ΄αυτά, αυτήνε τη γυναίκα τι να την κάνει τώρα; Απ΄τη μιά στιγμή στην άλλη του σερβιρίστηκε έτοιμη. ”Ντερβίση μου...” του ψιθυρίζει στ΄αυτί, ”πάμε να φύγουμε, είμαι δική σου και με καίει φωτιά”. Φεύγουν, άρον άρον. Παραπατάει εκείνη.

Σταθείτε όμως μιά στιγμή, όσο κι αν ξέρω πως σας έχω σκάσει. Τί ξέρουμε για το Νικόλα; Τίποτα δε ξέρουμε. Εγώ ξέρω, εσείς όμως όχι. Σάμπως η Στέλλα; Ξέρει τίποτα γι αυτόν, πέρα απ΄αυτά που είδε στο χέρι του; Μπορεί να είδε κι άλλα και να μη του τα είπε αλλά, όσο και νά΄ναι... Σήμερα, στο δικό σας το σήμερα, στο απελευθερωμένο σας σήμερα, είναι αυτονόητο ότι μιά γυναίκα αφήνεται τόσο γρήγορα; Μπορεί ο Μαρίνος νά΄ναι θεοπάλαβος, ένας serial killer για να το πούμε κι έτζι. Μπορεί να τη θεώρησε πουτανίτσα και να τη κάνει φέτες. Μα, μου ξαναείπατε, είναι μεθυσμένη. Και ποιός της είπε της μουσίτσας να μεθύσει; Τη πίεσε κανείς; Να, κάτι τέτοια γίνονται και μετά τραβάμε τα μαλλιά μας. Γιατί ο άνθρωπος, το ξέρετε, είναι το πιό άγριο ζώο της Γης και το πιό απρόβλεπτο. Για τέτοιους γράφτηκε, ήδη τότε, η Κοκκινοσκουφίτσα. Μα, θα μου πείτε, η Στέλλα δεν είναι κανένα άβγαλτο κοριτσάκι. Κι επειδή; Ναι, μ΄αυτό το πλευρό να κοιμάστε. Εδώ μανιπουλάρονται ολόκληροι πληθυσμοί και πρέφα δε παίρνουν. Και μη θαρρείτε πως εδώ έχουμε να κάνουμε με μιά, όπως τις βαφτίσαν, ”ελεύθερη ρεμπέτισσα του ΄30”, όχι. Η Στέλλα είναι ένα λαϊκό κορίτσι, κι αυτή χωρίς πατέρα (όπως...συνηθιζόταν τότε) και μιά μάνα που τρέχει μέρα νύχτα για να της βρει το σωστό γαμπρό να την αποκαταστήσει. Η Στέλλα όμως δε τα θέλει αυτά. Έχει πληγωθεί βαθιά, όχι μιά φορά, κι είπε ξανά να μη πιστέψει. Πως διαχειρίστηκε τις πληγές της, δε μας αφήνει να το δούμε. Κι όσο κι αν λέει κανείς πως τους ξέρει τους ανθρώπους, πάντα μπορεί να πέσει έξω. Ατέλειωτα τα δωμάτια του νου και πολλά εκείνα που είναι ερμητικά κλεισμένα.

Νάτοι λοιπόν οι δυό τους σ΄ένα δωμάτιο. Μας έπιασε η πολυλογία και χάσαμε σκηνές απ΄την αρχή.

Σαν εφήμερο περνούσε από πάνω του. Τον τύλιγε σα πεταλούδα και τον έκλεινε σε θαλάμους γεμάτους μυρωδάτα σύννεφα. Τον τύλιγε, τον μαλάκωνε με το ένα φτερό της και τον θέριευε με το άλλο. Σα φίδι βουτηγμένο σε σιρόπι περιελίσ- σονταν γύρω του. Χνούδια απέπνεε που μύριζαν κίτρο και λικνίζονταν στο κενό από πάνω τους. Μαλακά κι αέρινα τον έβαζε στις σπηλιές της και τον έλουζε με νερά αλμυρής θάλασ- σας. Κραυγές μικρές αηδονίσιες βγαίναν απ΄το στόμα της και μπλέκονταν με τις δικές του τις λαχανιασμένες. Μπρούμητα γύριζε και τον οδηγούσε στα μονοπάτια της ράχης και μέσα στο λαμπερό φαράγγι της που το ύψωνε και το χαμήλωνε σαν αδελφά βουνά που χορεύουν σεισμικά.. Μέσα σε σφιχτούς, γυαλιστερούς διαδρόμους τον έφερνε και τον οδηγούσε σε σκοτάδια που φωτίζονταν από ξαφνικές αστραπές και τραντάγ- ματα. Φωσφορικά τα μάτια της του έδειχναν, με μικρές μετακινήσεις της κόρης, τους τρόπους ν΄αναστατώνονται τα κύτταρά της, το ξεσβόλιασμα των περιβολιών της. Όχι, εκεί, ναι, ακολούθα με, ανάσανε, πιό πέρα, πιό κάτω, εκεί, ναι, ναι.

Κι όταν τα φράγματα άρχισαν να ξεχειλίζουν, όταν ο αέρας που φύσαγε από πάνω τους άρχισε να ξεφουσκώνει τα μάγουλά του, μιά κυματιστή φωνή που ξεκίνησε απ΄τα μάτια της, πέρασε απ΄το λαιμό ανασηκώνοντας τις φλέβες του, τσίτωσε τις κορφές των δυό λόφων της, κατέβηκε αναταράζοντας το κέντρο του στρογγυλού αλωνιού της, τρεμούλιασε τα πόδια της, τα τυλιγμένα στη ράχη του και, παρέδωσε τους λαγόνες της σ΄ένα δαι- μονικό σπασμό.

Τώρα–γιατί; - θα ξηλώσω το πλεχτό. Τα παραπάνω είναι κάποια λογοτεχνικοειδής περιγραφή μιάς ερωτικής πράξης με κοράλια, χνούδια και περικοκλάδες. Θα μπορούσε να είχε περιγραφεί στυγνά, σχεδόν πορνογραφικά, ή ακόμα πιό ρομαντικά. Η ουσία είναι πως η Στέλλα ήθελε να πάρει και πήρε αυτό που ήθελε, με επιτήδειους τρόπους. Μας είναι ολό- τελα άγνωστο αν έκανε έρωτα με το συγκεκριμένο Μαρίνο, αν ήταν μοναχά στη παραζάλη του μεθυσιού της, ή αν χρησιμο- ποίησε το σώμα αυτού του ανθρώπου και φαντασιωνόταν άλλα. Είναι από κείνα τα πράγματα που δε μπορεί κανείς να τα ξέρει με τις γυναίκες. Γιατί, απλούστατα, δε τις εμπιστευόμαστε. Όχι ότι εμείς είμαστε πιό ανοιχτοί, αλλά λέμε τώρα. Οι γυναίκες –άντε πάλι οι γενικεύσεις- ξέρουν να μιλάνε, αλλά δε το κάνουν. Δε ξέρω. Ίσως κι εμείς ζητάμε την άρθρωση μιά γλώσσας που τη συντάξαμε εμείς και επιμένουμε να τους τη φορέσουμε. Όπως και νά΄ναι, ο Μαρίνος τά΄χε χαμένα. Τέτοιο πράγμα δε τού΄χε ξανασυμβεί. Την κοίταγε και τού΄χε δεθεί η γλώσσα. Τί να πεί; Δεν ήταν μαθημένος να τον καθοδηγάνε, απορούσε με τον εαυτό του πως το δέχτηκε. Το συναισθηματικό του λεξιλόγιο ήταν από ανύπαρκτο ως πάμφτωχο και είχε αρκετό μυαλό για να καταλάβει πως τα μαγκίτικα που ήξερε δε χωρούσαν εδώ.

Της χάιδεψε τα χείλη κι εκείνη του φίλησε τα δάχτυλα, κοιτάζοντάς τον τρυφερά. ”Πρέπει να φύγω”, του είπε μαλακά. ”Να φύγεις; Γιατί; Πρέπει;”. ”Πρέπει”. ”Πού θα σε βρώ;”. Δε του απάντησε, χαμογέλασε μόνο. Τού΄δωσε ένα τελευταίο φιλί και σηκώθηκε. Πάει, έφυγε το κορίτσι. Βγήκε κι αυτός λίγο αργότερα. Η ποτιστήρα του Δήμου Θεσσαλονίκης είχε μόλις περάσει και μύριζε νοτισμένο χώμα. Έτζι γίνονταν τότε. Τώρα μας αφήνουνε να καιγόμαστε, πληρώνοντας εκατονταπλάσια δημοτικά τέλη.

Εδώ τελειώνει μιά ακόμα ασήμαντη καθημερινή ιστορία της συνάντησης δυό ανθρώπων. Την έψαξε; Ναι, την έψαξε. Η Ζωή, η φιλενάδα της, δεν ήξερε ούτε πού είναι ο σπίτι της, ούτε κάτι άλλο. Την κατάπιε η γη. Δε τη ξαναπέτυχε, αυτό ήταν όλο κι όλο. Η ζωή, ολοκληρωτικά αδιάφορη, συνεχίζεται. Το βράδι θα αστροφεγγιάσει, βγάζοντας τη γλώσσα στις σημερινές ”απελευ- θερωμένες” κοινωνίες των ανθρώπων του ”ανεπτυγμένου” κόσμου...

Κώστας Λαδόπουλος, μεταξύ 18 και 24 Απρίλη του 2011 στη Solskensvägen. Η ιδέα της μεθυσμένης γυναίκας υπήρχε πολλά χρόνια στο μυαλό και μπολιάστηκε κατάλληλα με μερικά μικρασιάτικα πάνω σ΄αυτό το θέμα.

http://youtu.be/fxX0cCuTZu4

2011-12-14T06:34:00.000-08:00

Αχ, αυτές οι τσιγγάνες...

Με την ευκαιρία του ξεσπαθώματος της εκπροσώπου του Λουξεμβούργου Viviane Reding

που τα έσουρε κανονικά μέσα στο κοινοβούλιο της Κοινής Αγοράς, στην πολιτική της Γαλλίας απέναντι στους τσιγγάνους, ενα μικρό ψάξιμο στις ηλεκτρικές εκκενώσεις της τσιγγάνας γυναίκας μέσα στο Ρεμπέτικο.

Μέσα στο διαρκές ψάξιμο νέων θεμάτων (που ουσιαστικά ξεκίνησε με την επικράτηση του πειραιώτικου Ρεμπέτικου και συνέχισε επιταχυνόμενη), πιάστηκε το θέμα της τσιγγάνας γυναίκας. Το Μικρασιάτικο την είχε κι αυτό θίξει σε κάποια ελάχιστα τραγούδια.

Ακούστε όμως πρώτα τη "Μοίρα" (1934), ένα συρτό στα τρία, του Μικρασιάτη ικανότατου συνθέτη Μανώλη Χρυσαφάκη. Προσέξτε το κέφι και το μπρίο της ξεκούραστης Ρίτας Αμπατζή, 21 χρονώ εκείνη τη μέρα...

Μανώλης Χρυσαφάκης

http://www.speedyshare.com/files/27662561/20-I_Moira.mp3

Χοντρικά μπορούμε να πούμε ότι η μορφή της τσιγγάνας στο Ρεμπέτικο είναι τυλιγμένη σ΄ένα αισθησιασμό, γοητεία, μάτια πλάνα, αίμα που βράζει στις φλέβες τους κτρ. Αναμενόμενη στάση από τους άντρες στιχουργούς. Όλ΄αυτά βέβαια στο επίπεδο της φαντασίωσης, γιατί οι τσιγγάνες αφενός ελέγχονται πάντα απ΄τους δικούς τους, αφετέρου γιατί σπάνιες είναι οι περιπτώσεις που αφήνουν το κόσμο τους για να ενωθούν με τον "άλλον"...

Γενικά, ειδώνονται σαν ηφαίστεια που ξυπνάν τον αχαλίνωτο πόθο. Επικίνδυνες όμως, δεν ελέγχονται γαρ...

Ακούστε τώρα τον, σχεδόν πάντα, μαστουρωμένο στις φωνοληψίες της εποχής, Γιώργο Μπάτη που ήταν πάντα στον κόσμο του, και καλά έκανε.

Υπάρχει όμως και μιά άλλη πλευρά στο θέμα. Η λέξη τσιγγάνα χρησιμοποιείται και για τις "κανονικές" γυναίκες. Είτε με την ιδιότητα της επικίνδυνης, είτε καθαρά υποτιμητικά.

Ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο άνθρωπος που, σύμφωνα με τα λόγια του, "ύμνησε" τη γυναίκα (εντάξει, ας μην είμαστε άδικοι, έκανε κι αυτό), είναι αυτός που κρατάει τα πρωτεία.

Για το παρακάτω τραγούδι "Τι την θέλεις την τσιγγάνα" , λέγεται πως αναφέρεται σε μια γυναίκα από τα Σαράγια των Τρικκάλων που τη λέγαν Ζωίτσα και που ήταν άπαντες ερωτευμένοι μαζί της. Άρα, επικίνδυνη

http://www.speedyshare.com/files/27662531/Ti_th_8eleis_thn_tsiggana_Georgakopoulou-Tsitsanis-Tsaousakis_.mp3

Το αμέσως επόμενο όμως είναι το γνωστό "Όλα για σένα κούκλα μου/Η ρουλέτα" (1947). Εδώ συναντάμε το στίχο, "σαν αρχόντισσα ντυμένη βρε τσιγγάνα, ξελογιάζεις με τα μάτια σου τα πλάνα", που αναφέρεται σε μιά γυναίκα που το παίζει. Για νά΄μαστε ξεκάθαροι, το τραγούδι είναι δηλωμένο σα σύνθεση και στίχοι του Στράτου Παγιουμτζή που το τραγουδάει κιόλας. Είναι όμως του Τσιτσάνη και το ξέρουν όλοι.

http://www.speedyshare.com/files/27662537/Ola_gia_sena_koukla_mou_Pagioumtzis-Tsitsanis_.mp3

Ο Τσιτσάνης είχε, κι αυτό φαίνεται πολύ καθαρά στους στίχους του, ΚΑΙ μιά πολύ επιφυλακτική στάση απέναντι στις γυναίκες. Τιιι να κάνουμε;

Τό΄παιζε και λίγο μιά στο καρφί και μιά στο πέταλο. Ήταν κάθετα εναντίον τον "ινδικοφανών" τραγουδιών που είχαν κατακλύσει την Ελλάδα, ο ίδιος όμως έγραφε τραγούδια ΚΑΙ για αραπίνες...

Οι τσιγγάνες πάντως ήταν και είναι ένα ξένο σώμα. Άγνωστο. Κάνουν στράκες όμως και ξέρουν πως ν΄ανάβουν τον πόθο. Θυμάμαι τρεις που έρχονταν κάθε ξημερώματα στην πύλη μιάς ναυτικής βάσης στο Βοτανικό, χόρευαν και για ένα πενηντάρι έδειχναν τα γυμνά στήθη τους στους φρουρούς που ήταν σα ζαλισμένα κοτόπουλα και μάταια προσπαθούσαν να τις φέρουν πιό κοντά τους. Αυτές χοροπηδούσαν σα κατσίκια και μόλις τσέπωναν τα πενηντάρια και έδειχναν αυτό που υποσχέθηκαν, μη τις είδατε...

Με τις υγείες σας!

Αν θέλετε, ασημώστε και κάτι...

2011-12-11T13:34:00.000-08:00

Ζεϊμπέκικο με μαχαίρια -

Ο εφησυχασμός είναι μαχαιριά στη πλάτη...

Αυτό είναι ένα κακό προσχέδιο μιάς σπουδής που έφτιαξα κάποια στιγμή, προσπαθώντας να ξεφύγω και να μη καταθλιβώ, σ΄ένα μάθημα εικαστικών σ΄ένα σχολείο με κακοαναθραμένα, υπερ-"σίγουρα" για τον εαυτό τους, μπερδεμένα και κακομαθημένα Συριανά "μαγκάκια" (Συριακής καταγωγής, μεγαλωμένα στην Τουρκία, χριστιανάκια ορθόδοξα που το τονίζουν και τό΄χουν καμάρι)...

Να πάρω μιά ανάσα, ήταν μεγάλη η πρόταση...

Έφτιαξα λοιπόν αυτό το προσχέδιο, έναν που χορεύει ζεϊμπέκικο, κρατώντας μιά μαχαίρα. Γιατί το βάζω αυτό το μαχαίρι, σκεφτόμουνα... Μ΄αρέζουν τα ζεϊμπέκικα μ΄ένα ή δυό μαχαίρια. Γιατί όμως; Θεωρώ πως ο ζεϊμπέκικος με μαχαίρι/ια είναι αντρισμός; Νταηλίκι;

Είναι χίλιες φορές προτιμότερος ένας λαϊκός άνθρωπος που χορεύει κραδαίνοντας μαχαίρια, από έναν "δήθεν" πασταφλόρο που ήρθε με το αμάkshi του ν΄ακούσει ρεμπέτικα και ρίχνει και μιά ζεϊμπεκιά. Τον προτιμώ ακόμα από τον εφησυχασμένο και "πολιτισμένο" μέσο πολίτη που πάει τις Κυριακές στην εκκλησία, ή σα κάποιους εξανδραποδισμένους που βλέπω εδώ που ζω, που κουρεύουν το γκαζόν και γυαλίζουν το αμάkshi τους.

Είχα κάπου διαβάσει γιά μιά συνήθεια των Αρμεναίων (;) στη Μικρασία που, όταν ήθελαν κάποια γιά γυναίκα τους, πήγαιναν και κάρφωναν το μαχαίρι τους στην εξώπορτά της. Μ΄αρέσει αυτό, μου λέει.

Δε πιστεύω στις εφησυχασμένες κοινωνίες, με εμετιούν. Αυτές όπου οι άνθρωποι έχουν γίνει ολότελα τρύπιοι, φιλοτομαριστές, αναίσθητοι και νομιμόφρονες.

Στο ζεϊμπέκικο με μαχαίρια η συμβολική είναι εμφανής. Βγάζω το ψυχόδραμά μου σε κοινή θέα, δείχνω πως δεν έχω ολοκληρωτικά ξεκόψει από το ανυπότακτο είναι μου. Είναι μεν καθησυχασμένη η βιτρίνα μου αλλά, θυμάμαι, δεν ανέχομαι να μου διαγράψουν τη μνήμη.
Όλ΄αυτά ήταν ένας πρόλογος γιά να προσπαθήσω να τοποθετηθώ σ΄ένα ερώτημα που, πιθανώς, προκύπτει σ΄αυτές/ούς που δεν έχουν, ή έχουν επιδερμική σχέση με το "ρεμπέτικο. Ένα ερώτημα που θα μπορούσε να είναι έτσι:

γιατί τόση λατρεία σ΄αυτά τα τραγούδια που είναι ανδροκρατικά,
macho, νταηλίδικα, μιλάν (κάποια απ΄αυτά) γιά φόνους, φυλακές,
χόρτο κλπ.;

Είναι ένα λογικό ερώτημα που δε τίθεται. Δε πιστεύω πως έχω αρκετά κότσια γιά να το κουμαντάρω (κουλαντρίσω, όπως έλεγε το σινάφι), θα το προσπαθήσω όμως σε επόμενη ανάρτηση.

2011-10-25T04:52:00.000-07:00

Τα ευθύβολα και ζουμερά

Κατινάκια...

http://youtu.be/6TzF2pVOAYE

Μάλλον, από πολύ μικρός ήταν παρατηρητής της ζωής. Κάτι - ποιός ξέρει; - τα γονίδια; Kάποιο γεγονός; Δε μπόρεσε ποτέ να το βρει μέσα στο σκοτεινό σάκκο των αναμνήσεων και να καταλάβει τους λόγους. Άκουγε τι λεγόταν γύρω του, όπως κάνουν όλα τα παιδιά. Θυμάται τη σκοτεινή λέξη "Άντε, μωρή κωλοπλύστρα!"πλύστρα"...

http://youtu.be/jEOlE9VEhqE

Η λέξη εκτοξευόταν από πολύ αγαπημένο πρόσωπο, ελλαδικής καταγωγής και προελεύσεως... Το ίδιο το αγαπημένο πρόσωπο έπλενε του σκοτωμού. Δεν ήταν καμιά "κυρία", δηλαδή. Μιά απλή γυναικούλα ήταν, μπερδεμένη ιδεολογικά επειδή την "ανακάλυψε" κάποια στιγμή ένας άνθρωπος που είχε ένα επάγγελμα που έχει πέραση και σήμερα και είχε ζήσει, τότε, "στους Παρισίους". Κάποια στιγμή βαρέθηκε, επανέκαμψε, αποφάσισε να "τακτοποιηθεί" και "παπούτσι απ΄τον τόπο σου..." κλπ. Σ΄εκείνο το σημείο, την πάτησε το αγαπημένο πρόσωπο. "Ανεσύρθη" από την απλή, φυσική ζωή που ζούσε, μετακόμισε σε μεγάλη πόλη και φαντασιώθηκε ότι μεταβλήθηκε σε κάτι άλλο πιό ανώτερο, πιό "αξιοπρεπές". Γύρισε λοιπόν το γλυκό της πρόσωπο, ατένισε το πρώην περιβάλλον της και το αναβάφτισε με υποτιμητικές λέξεις. Η φουκαριάρα... Έτσι μεγάλωσε και τα παιδιά της που πάθαν κι αυτά ιδεολογικό κονφούζιο και σήμερα βλέπουν εαυτούς σα κατευθείαν απόγονους του Βυζάντιου... (Χριστός και Απόστολος...) Το κακό έγινε μεγαλύτερο γιατί ο, απ΄ότι φαίνεται, εντάξει άνθρωπος και παππούς του, πέθανε και τους άφησε μοναχά ένα σπίτι κι ένα μηχάνημα που χασμουριόταν από την ακινησία, ξαπλωμένο σ΄ένα οικόπεδο με ανθισμένα χαμομήλια.

Μετά, ήρθε η σειρά της μάνας του. Τη θυμάται κι εκείνη να μιλάει υποτιμητικά γιά το λαϊκό κόσμο. Εκείνος δεν έλεγε τίποτα - τί νά΄λεγε; - αλλά θυμάται πως δε του κάθονταν καλά όλ΄αυτά. Ευτυχώς, δε τον σταμπάρισαν. Όταν έφτασε στην εφηβεία κι εκείνη συνέχιζε με τα τροπάριά της, άρχισε να τη βάζει στη θέση της, μέχρι που δεν άντεξε και την παράτησε κι αυτή και τα δυτικότροπα παραληρήματά της. Ο ίδιος έγινε ένας "μικροαστός" που ολοένα έψαχνε να βρει, που στο διάολο ανήκει. Ανακάλυψε το ρεμπέτικο χάρη στον "Ερμή-μπρελόκ", όπως έλεγαν τον άξιο Σταύρο Ξαρχάκο τότε, και στο δίσκο του "Μάρκος ο δάσκαλός μας". Από κείνη τη στιγμή, χωρίς να το πολυκαταλάβει, άρχισε το διαλυμένο μέσα του να ανασυντίθεται από μόνο του. "Έλαμψε το φως και γνώρισε ο νιός τον εαυτό του". Μετά, άρχισε ένα μακρύ "τουριστικό" ταξίδι. Ένιωθε πως είχε την ανάγκη να πάει και προς τα κει, και προς τα δω, απ΄αυτό που ήταν. Το ονόμαζε έτσι, γιατί δε του άρεζε το "προς τα πάνω" και "προς τα κάτω" που λέγαν όλοι. Τό΄κανε. Στο "προς τα κει" (το "προς τα πάνω" που λέγαν οι άλλοι) βρήκε χλιαρά νερά, συναισθηματικά κενά, παγωμάρα. Έπληξε, τα μάζεψε κι έφυγε. Στο "προς τα δω" (το "προς τα κάτω" που λέγαν οι άλλοι, είχε πρακτικές δυσκολίες. Όχι πως δεν ήξερε τους "κώδικες", απλά δε πληρούσε τις "προδιαγραφές" που ο εσωτερικός προγραμματισμός των "απο δω" γυναικών αναμένουν. Υπερβολές. Το "πρόβλημα"΄ήταν στο κεφάλι του. Σιργιάνισε πολύ σ΄αυτό το ζεστό κόσμο κι ήταν όμορφα. Πολλές τσαχπινιές, πολύ δυναμισμός, "ή είσαι μαζί μου, ή δεν είσαι· άσ΄τα σάπια". Έτζι. Ε, δεν έμεινε βέβαια εκεί. Οι καταβολές ...

Όμως, δε ξεχνά. Ανάμεσα στα πολλά, δε ξεχνά ένα τύπο - ντουλάπα, ένα ντερέκι που έτυχε νά΄ναι σε μιά παρέα που έπιναν ούζα. Μετά από καμιά μισή ώρα, παίρνει παίρνει ο γίγας την καρέκλα του, τη φέρνει δίπλα του και τού΄πε μερικές ξηγημένες κουβέντες. Τελείωσε, λέγοντας, "και που είσαι, αν καμιά στιγμή χρειαστείς βοήθεια, ξέρεις τι εννοώ, πάρε με σ΄αυτό το τηλέφωνο και έφτασα!".

Το άλλο, ένα ζεστό καλοκαιριάτικο μεσημέρι στον Πειραιά. Με πολύ λίγα λεφτά στη τσέπη και με λαβωμένα τα φτερά του, μπήκε σ΄ένα μπακαλικάκι ν΄αγοράσει λίγη φέτα. Βλέπει μιά λαϊκή οικογένεια που ψώνιζε. Ο "καπετάνιος", η σύζυγος, μιά μικρή κόρη και μιά ακόμα, γύρω στα 18. Της χαμογέλασε, του ανταπέδωσε. Ανακλαστικά, γύρισε το βλέμμα του στην οικογένεια, να μη νομίσουν, να μη τους προσβάλλει. Και βλέπει το ζεύγος, που τό΄χαν πιάσει με τα τετραπέρατα μάτια τους, να στέκονται δίπλα-δίπλα και να του χαμογελάνε φιλικά και μέ νόημα.. Έτσι τού΄ρθε να πάει να τους αγκαλιάσει.

Όπως, δε ξεχνά το Κατινάκι (καλή του ώρα, όπου και νά΄ναι). Μιά γυναίκα - Παράδεισο. Φίνα, ξηγημένη, σέρτικια, ντόμπρα. Σ΄αυτήν αφιερώνει τους παρακάτω στίχους του ζεϊμπέκικου του Σπύρου Περιστέρη (1951) "Το Κατινάκι ξέχασες" (δε ξεχνιέσαι με τίποτα...), με τη Στέλλα Χασκίλ, τον Τάκη Μπίνη και το Μανώλη Χιώτη

http://youtu.be/iHArPSOmTAM

Το Κατινάκι ξέχασες

Γιά πες μου πως το βάσταξες και μ΄άλλη τώρα τά΄φτιαξες
το Κατινάκι ξέχασες και όνειρα άλλα έπλασες

Έλα ξανά, σατράπη μου, γιά δε βαστώ, αγάπη μου,
γύρνα ξανά και δε μπορώ το ζωντανό το χωρισμό.

Θυμήσου τότε πού΄κλαιγες, όταν τον πόνο μού΄λεγες,
τους χίλιους όρκους, τα φιλιά, όταν σε είχα αγκαλιά

Έλα ξανά σπιτάκι μας, σε καρτερεί το τζάκι μας,
σού΄χω την πόρτα ανοιχτή το σπίτι σε αναζητεί.

2011-10-24T11:13:00.000-07:00

Η έννοια της "παρηγοριάς" στο ρεμπέτικο (1)

αυτός χορεύει ζεϊμπέκικο γιά να παρηγορηθεί...

κι άλλος ένας που κάνει το ίδιο...

Το σύμβολο του Smiley είναι πιά μπαγιάτικο, αλλά παρέμεινε σα κατάσταση προς μίμηση και είναι ο "σημαιοφόρος" όλων των δήθεν ευχαριστημένων κοινωνιών της ευνομίας...

(βλ. http://www.etoliko.gr/component/option,com_smf/Itemid,59/topic,291.0/ )

"την επόμενη στιγμή ενός καυγά ή κάποιου κακού νέου, ένας μηχανισμός μέσα στο κεφάλι μου αρχίζει να τραγουδάει ή να σφυρίζει ένα ρεμπέτικο. Γιατί; Είμαι αδιάφορος; Δε μου καίγεται καρφί; Όχι, κάθε άλλο. Απλώς, ασφυκτιώ και ζητάω να αποδράσω. Ο νους μου δουλεύει από μόνος του και επεξεργάζεται το πρόβλημα..."

εξομολόγηση ενός φίλου που προσπαθεί να πείσει το περιβάλλον του ότι δεν είναι κυνικός...

Αν χρησιμοποιείστε τη λέξη "παρηγοριά" σε μιά συζήτηση οι άλλοι/ες θα σκεφτούν, αυτόματα, ότι κάτι σού΄χει συμβεί, ότι έχεις κάποιο πρόβλημα, ότι κουβαλάς κάποια λύπη.
Η ανάρτηση αυτή θέλει να απομυθοποιήσει τη λέξη και να δείξει ότι είναι στενά δεμένη με την καθημερινή ζωή, ακόμα κι όταν αισθανόμαστε καλά.

Εκτός από τις φτωχές σε φαντασία εξηγήσεις των λεξικών, η λέξη "παρηγοριά" μπορεί να εξηγηθεί και σα χαρά, χαλάρωση, βαθύτερη ψυχική ευχαρίστηση, ΄προτροπή γιά να αισθανθούμε καλύτερα, να γίνουμε πιό αισιόδοξοι/ες, να πάρουμε κουράγιο.
Έτσι λοιπόν, με τον ίδιο τρόπο που μιά γάτα που τη χαϊδεύουμε έξυπνα αρχίζει να ρονρονίζει (δηλαδή παρηγοριέται), με τον ίδιο τρόπο που μας χαϊδεύει το χέρι μιά γυναίκα και παρηγοριόμαστε, με τον ίδιο τρόπο που εμείς χαϊδεύουμε τα μαλλιά μιάς γυναίκας και τη χαλαρώνουμε (δηλαδή την παρηγορούμε), έτσι και τα μικρασιάτικα και ρεμπέτικα είναι μιά παρηγοριά της ψυχής.

Όταν ο Λάμπρος ο Σαββαϊδης έπαιζε τη λύρα μ΄εκείνο τον παραπονιάρικο τρόπο, παρηγορούσε. Όταν ο Νούρος, ο Ατραϊδης, ο Βαγγελάκης ο Σωφρονίου, ο Νταλγκάς τραγούδαγαν, παρηγορούσαν. Δεν παρηγορούσαν μόνο επειδή ο κοσμάκης είχε μεράκια, δηλαδή πόνους και βάσανα και ανέχεια και...και...και... Παρηγορούσαν το βάθος της ψυχής που πάντα έχει αυτή την ανάγκη, ακόμα κι όταν όλα γύρω μας παν ρολόι. Αυτή είναι η παρηγοριά που πετυχαινόταν παλιότερα και, όχι πως δε προσφέρεται σήμερα, αλλά είναι κάτι άλλο. Αυτό, βέβαια, δεν εξηγείται. Ακόμα κι αν ένα νέο παιδί το δεχτεί και πει, "εγώ, κύριε, παρηγοριέμαι, αφύ θες έτσι να το πεις, όταν ακούω το Σωκράτη Μάλαμα, την Αρβανιτάκη. Ναι, σωστά. Καλοί κι άξιοι κι οι δυό. Η αληθινή ζωή είναι αυτή που βίωσε και βιώνει κανείς. Τα άλλα, τα παλιότερα, είναι αναμνήσεις αλλονών και δεν αφορούν. Κι εγώ που τα λέω όλ’ αυτά δε τα έχω ζήσει, δε τα έχω ακούσει εκ του φυσικού (live). Όμως, πως εξηγεί κανείς το κόλλημα νέων ανθρώπων στα ρεμπέτικα αφού αφορούν ένα κόσμο που δε τον έζησαν, που βούλιαξε; Και πως εξηγείται ότι ικανότατοι σημερινοί μουσικοί δε μπορούν να παίξουν μερακλίδικα ταξίμια; Μήπως και το ταξίμι θέλει νά΄χεις βιώσει εκ του σύνεγγυς κάποια πράγματα που δεν υπάρχουν πιά; Μήπως αυτά τα πράγματα που συνέβαιναν έξω απ΄το σώμα μπαίναν μέσα του, γίνονταν χυμοί, βάφαν την καρδιά και το νου και κατέβαιναν ως τις άκρες των δαχτύλων; Και, μπορούν να ξαναβρεθούν παραπλήσια πράγματα; Ναι, ίσως.΄Οπωσδήποτε, όχι μέσα σε κοινωνίες αφθονίας...

Οι μοντέρνες σύγχρονες κοινωνίες όχι, βέβαια, η ελληνική, αν και...) τηρούν συγκεκριμένες στρατηγικές. Δίνουν μιά ψευδή εικόνα της πραγματικότητας, με σημαιοφόρους τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Είναι σα μιά μηχανή που δουλεύει σε ψηλές στροφές και προσπαθεί, νύχτα-μέρα, να πείσει ότι πρέπει να χαμογελάμε και να είμαστε ευτυχισμένοι.

Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες απορίας, από τη μεριά των Ελλαδιτών, σχετικά με το ότι οι Μικρασιάτες πρόσφυγες, μόλις βρήκαν μιά κουτσοστέγη γιά να βάλουν από κάτω το κεφάλι τους, κάναν πολύ συχνά γλέντια. Γλέντια τα λέμε σήμερα, έτσι τα λέγαν και τότε, μόνο που το πράγμα είχε κάποιες διαφορές. Στην ουσία μαζευόντουσαν σε κάποιο σπίτι, βάζαν ότι είχαν από φαγητό, φέρναν παιχνιδιατόρους (υπήρχαν σε αφθονία) και με το τίποτα κάναν, τί; Διασκέδαζαν; Ναι, ας το πούμε έτσι. Θαρρώ προσπαθούσαν να "δραπετεύσουν", να ξεχάσουν τα βάσανά τους, τη χαμένη τους πατρίδα και το βιός τους. Τα κοινά και γνωστά τραγούδια τους διατηρούσαν το χρειαζούμενο κλίμα συντροφικότητας, το αίσθημα της κοινής τους καταγωγής, της κοινής τους μοίρας.

Εμείς και οι "άλλοι"...Θυμάμαι πάντα κάτι που μου διηγόταν ένας πρώην φίλος με μάνα Μικρασιάτισσα. Όταν εκείνος ήταν μικρός μέναν στο Καραγάτσι, μιά συνοικία της Σαλονίκης κοντά στην Ανάληψη. Οι γείτονες κι οι γειτόνισσες, φτωχές οικογένειες που με δυσκολία τά’φερναν βόλτα, συνήθιζαν να κατεβαίνουν στην ακρογιαλιά της Σαλαμίνας, έχοντας μαζί τους διάφορα φαγητά, κρασί, ούζο. Τά΄βαζαν όλα κάτω, καθόντουσαν γύρω, τρώγαν και πιάναν και τραγούδια, μέσα στο σκοτάδι.
Τα ρεμπέτικα είχαν ακριβώς την ίδια λειτουργία...

(συνεχίζεται)

2011-10-24T04:59:00.000-07:00

Τα ευθύβολα και ζουμερά

Κατινάκια (2)

Έχω βάλει μπουγάδα λοιπόν και πλένω το όνομα Κατινάκι. Είχε πάνω του μικροαστικούς λεκέδες που χρόνια τους έβλεπα και έλεγα, κάποτε πρέπει να΄ρθει η ώρα να το πλύνω.

Μέσα στα πλαίσια της Δυτοποίησής μας αλλάξαμε κάποια στιγμή τα ρούχα μας, φαντασιωθήκαμε πως αλλάξαμε και τάξη, γυρίσαμε με απέχθεια στο παρελθόν και είπαμε:

α, την Κατίνα,

πολύ Κατίνα αυτή,

αυτό ήταν κατινίστικη συμπεριφορά

Ο καθένας κι η καθεμιά διάφορα εννοούν λέγοντας έτσι. Αυτά τα δήθεν διάφορα συγκλίνουν και κλείνονται σε μιά φράση: χάσαμε το μπούσουλα...

Τι είναι αυτά τα Κατινάκια που σήμερα πλέκω το εγκώμιό τους;

Είναι κορίτσια λαϊκά. Τί είναι λαϊκό σήμερα; Χάος.

Μπορεί να είναι ντυμένα με Armani, να φοράνε All Star λαστιχένια, να συχνάζουν στις ντίσκο και να το παίζουν κάποιες. Είναι όμως πάντα Κατινάκια, δηλαδή κορίτσια ευθύβολα, λαϊκά. Όπερ τούτο σημαίνει ζουμερά, ζουμπουρλούδικα, χυμώδη, ντόμπρα, ζηλιάρικα, μπορούν να γίνουν έχιδνες, δε σηκώνουν μύγα στο σπαθί τους, χαλάν τον κόσμο όταν ζευγαρώνουν. Το παίζουν ότι δε γουστάρουν δάμασμα και τέτοια αναχρονιστικά, αλλά αυτό επιδιώκει το μέσα τους, δηλαδή ο προγραμματισμός τους. Ψάχνουν να βρουν ένα καλό και όμορφο παλικάρι οικονομημένο, καλογυμνασμένο, και του τάζουν με το βλέμμα τους τους κήπους της Εδέμ. Κλπ., κλπ.

Ας τ΄αφήσουμε τώρα αυτά τα κορίτσια στα ψαξίματά τους.

Το Κατινάκι, όπως και το Μαρικάκι (ποιό σημερινό κορίτσι θα τολμούσε να κουβαλάει τέτοιο κατάπτυστο όνομα;) ήταν δυό ονόματα πολύ της μόδας στη δεκαετία του ΄30.

Υπάρχουν 12 τραγούδια στη δισκογραφία του Ρεμπέτικου που έχουν Κατινάκια για ηρωίδες και σας δίνω ν΄ακούσετε ένα που έχει τη μοναδική στιχουργική πρωτοτυπία ν΄αφήνει έναν νεκρό να μιλάει.

http://www.speedyshare.com/files/27719547/katinaki_mou_gia_sena.mp3

΄Ολ΄αυτά τα Κατινάκια και Μαρικάκια δεν υπάρχουν πιά, έχουν γίνει χώμα. Τη θέση τους έχουν πάρει η Κάθυ, η Τίνα και πάει λέγοντας.

Ας είναι καλά οι λαϊκές καρδιές τους και, καλό ξεμπέρδεμα με τις μάσκες που φορούνε...

2011-10-24T03:01:00.001-07:00

Γιατί το σινάφι αγάπαγε περισσότερο τη Ρόζα...

Οι Έλληνες είναι ένας κεφάτος λαός, παρόλ' αυτά που πέρασε. Ένα μόνο μέρος των περιπετειών θά΄φτανε γιά να πετάξει στο καναβάτσο και μιά αρκούδα, αλλά τ' αυτιά των Ελλήνων δεν ιδρώνουν. Έξω καρδιά...

Οι χαιρετισμοί των μουσικών, συνθετών, τραγουδιστών/τριών και παρισταμένων στις φωνοληψίες των ρεμπέτικων, δίνουν κάποια σήματα γιά να εικάσει κανείς καταστάσεις. Οι χαιρετισμοί αμολιόνταν κυρίως γιά να φτιάξουν ατμόσφαιρα στους ακροατές/τριες των δίσκων, ν' ανεβάσουν τις πωλήσεις. Ήταν όμως κι ένας καλοδεχούμενος τρόπος γιά να δείξουν την εκτίμηση που τρέφαν αναμεταξύ τους. Ακόμα πιό γλυκά ήταν όταν αμολιόνταν απ' τον τραγουδιστή/τρια στον εαυτό του/της.

Αυτές οι δυό μεγάλες τραγουδίστριες, η Ρόζα Εσκενάζι και η Ρίτα Αμπατζή φαίνονται να ήταν τελείως διαφορετικές σαν άνθρωποι.
Η Ρόζα είχε μιά φωνή στέρεα που την έκανε ότι ήθελε. Ήταν μιά τραγουδίστρια "με τα ούλα της", όπως λέγαν. Η φωνή της "έσπαζε"(ράγιζε) σπάνια και ανέβαινε σε πολύ ψηλούς τόνους Ακούγοντας προσεκτικά τα τραγούδια της μπορεί κανείς να προσέξει κι άλλες λεπτομέρειες. Η Ρόζα ήταν σκερτσόζα, τσαχπίνα, πολύ Ανατολίτισσα, ήξερε καλά τη δουλιά (με ιώτα) της, άρεζε στο σινάφι Δίναν, σχεδόν πάντα σ' αυτήν τα τραγούδια που είχαν πιό "πιπεράτο", πιό ερωτικό(με την έννοια του αισθησιασμού) στιχουργικό περιεχόμενο. Φαίνεται ότι οι συνθέτες κι οι μουσικοί "την έβρισκαν", όπως λέμε σήμερα, μαζί της. Οι χαιρετισμοί που της πετάνε είναι παθιάρικοι, παιχνιδιάρικοι.

Λέει η Ελένη Σέμση, κόρη του Δ.Σέμση(Σαλονικιού), στο βιβλίο του Ηλία Βολιότη Καπετανάκη "Μάγκες αλήστου εποχής" (εκδ. Μετρονόμος, Αθήνα 2005, σελ. 164):

"... Από τις γυναίκες (σ.σ.τραγουδίστριες) μάλλον έλεγε ότι προτιμούσε την Ρόζα Εσκενάζυ, η μάνα μου την ζήλευε κιόλας μέχρι τα γεράματα. Πολύ τσαχπίνα, αν και ήταν μεγαλούτσικη τότε. Δουλέψανε και με την Ρίτα Αμπατζή, αλλά θαρρώ πως την θεωρούσε δεύτερη, μετά την Ρόζα".

Αν Δήμητρα Κανούλα, σύζυγος του Δημ. Σέμση και πολύ μικρότερή του στην ηλικία, ζήλευε τη Ρόζα, προφανώς υποννοείται ότι αισθανόταν απειλή από τη συνεργασία τους.

Η Ρόζα ήταν μιά στέρεα τραγουδίστρια, όπως είπαμε. Η Ρίτα Αμπατζή δίνει μιά άλλη εικόνα. 'Ηταν, κυρίως, ερμηνεύτρια και, μέσα στα πλαίσια, "απρόβλεπτη". Eίχε μιάν άλλη εξυπνάδα, αισθανόταν, ίσως με το δικό της τρόπο, απειλημένη από τη μεγάλη ανταγωνίστριά της. Οι χαιρετισμοί της ήταν πιό συγκρατημένοι, αλλά πιό φιλικοί, πιό ζεστοί, πιό τρυφεροί, αν συγκριθούν με της Ρόζας. Έχω όμως την εντύπωση ότι δεν έβγαζε αυτό τον ερωτισμό που γούσταρε το σινάφι. Δε φαίνεται να ήταν ο τύπος της διασκεδάστριας, όπως ήταν η Ρόζα. Η πιθανή θητεία της στα καφέ -αμάν και σε άλλα μαγαζιά μας είναι άγνωστη. Η Αγγελίτσα Παπάζογλου λέει πως η Ρίτα δεν τραγουδούσε πριν έρθει στην Ελλάδα το '22. Στα μετέπειτα μαγαζιά εμφανίστηκε ελάχιστα ή ευκαιριακά. Δεν ήθελε; Δε την αφήναν; Η ίδια μόνο τό'ξερε. 'Ηταν βέβαια στα πάλκα των πανηγυριών της επαρχίας, καθισμένη, αλλά αυτό είναι κάτι άλλο.

Η Ρίτα είχε εύθραυστη φωνή (βλ. Δυό επιστολές στη Ρίτα Αμπατζή (1η), 8-3/08). Τραγούδησε όλων των ειδών τα τραγούδια, αλλά δεν έβγαζε το σκέρτσο της Ρίτας και δεν είπε ούτε ένα με αισθησιακά υπονοούμενα. Οι χαιρετισμοί που της έδιναν ήταν συγκρατημένοι, χαιρετισμοί θαυμασμού αλλά, ως εκεί... Φαίνεται πως υπέβαλλε ένα σεβασμό.

Υπάρχει μιά περιρρέουσα άποψη ότι ήταν "μάγκισσα". Έχω πολλούς ενδοιασμούς γι αυτό. Νομίζω πως ήταν μιά γυναίκα έξυπνη, μιά μεγάλη ερμηνεύτρια που πέρασε από τις παρυφές του ρεμπέτικου, κρατώντας κάποια στεγανά. Αποσύρθηκε ήσυχα, όταν κατάλαβε πως η φωνή της την πρόδωσε...

2011-10-24T03:01:00.000-07:00

Γιατί το σινάφι αγάπαγε περισσότερο τη Ρόζα...

2011-10-17T09:46:00.000-07:00

Φώτα απ΄τις τσέπες του παλτού του..

Εψές το βράδυ πέρασε ξανά και πάλι ο Κώστας Μασσέλος (Νούρος) και φώτα έβγαιναν μες απ΄τις τσέπες του παλτού του. Πέρασε με μιά ξαφνική βιτσιά του ανέμου πάνω απ΄τις κορφές των δέντρων, ημιδιάφανος. Νόμιζα πως δε θα το κουνούσε απ΄τον κήπο του αλλά, ποιός ξέρει γιατί, του κάπνισε να κάνει μιά τσάρκα. Έτζι, πέρασε τρεμουλιάζοντας μες το σκοτάδι, πέταξε προς τον τοίχο της πρόσοψης και σταμάτησε σ΄ένα μπαλκόνι ικτερικά φωτισμένο. Ίσιωσε κάπως με την ανάστροφη της παλάμης τα μαλλιά του και έμεινε ακίνητος γιά μερικά λεπτά. Κάτι παρατηρούσε μέσα εκεί, δεν ήθελε να τον πάρουν είδηση. Εγώ τον έβλεπα από τον έκτο. Μετά, έκανε ένα τίναγμα και κινήθηκε, με την πλάτη προς το έδαφος. Έκανε κάποιες αδιόρατες κινήσεις με τα χέρια του προς τη σελήνη που ήταν κατακόκκινη, και χάθηκε προς το βάθος του δάσους, αφήνοντας μιά σειρά από διακεκομένα φωτεινά στίγματα πίσω του. Στη σύντομη διάρκεια αυτού του συμβάντος, κάπου πολύ μακριά, τα πράγματα συνέχιζαν απρόσκοπτα την πορεία τους. Το πλοίο συνέχισε να βουλιάζει, οι προβολείς των φορτηγών να τεμαχίζουν το σκοτάδι, τα νέα παιδιά να χάνονται, το ένα μετά το άλλο, τα χάπια και οι ουσίες να πληθαίνουν στο αίμα, τα δέντρα να βογγάν απελπισμένα με φωνές που κανείς δεν ακούει, τα κανάλια να τρώνε τις ίδιες τους τις σάρκες παχαίνοντας και διαδίδοντας με επιταχύνσεις τις ημερήσιες δόσεις θανάτου. "Fuck off ", μουρμούρισε ένας ηλεκτρολόγος στο Περιστέρι και έκλεισε το φως γιά να παραδοθεί στους εφιάλτες της νύχτας...

"Αχ, μαζί σου" (1929) (Γ.Δραγάτση-Ογδοντάκη) Νούρος http://www.fileden.com/files/2008/6/6/1947074/Ah%2C%20mazi%20sou%20%2880akis%29%201931.mp3

2011-10-16T13:37:00.000-07:00

Ο μάγκας

http://www.speedyshare.com/files/27664174/TIS_GYNAIKES_TIS_DOYLEVW.mp3

Η λέξη μάγκας δεν έχει να κάνει μόνο με το παρελθόν, αλλά και με το παρόν και με το μέλλον. Η έννοια της, έστω και «τυφλής», αντίστασης που εμπεριέχει, δεν είναι ληξιπρόθεσμη. Οι μάγκες, μ’ αυτή την έννοια, είναι μιά από τις ελπίδες της ανθρωπότητας!

Αυτή η φορτισμένη και πολυσύνθετη λέξη εξακολουθεί να παραμένει ζωντανή στη σημερινή ελληνική πραγματικότητα. Κλωτσιέται όμως σαν ένα παλιό, υφασμάτινο τόπι, όπως νά’ναι.

Δε βρίσκω ιδιαίτερα ενδιαφέρον να καταγίνομαι με το τι θα πει μάγκας.. Η λέξη όμως χρησιμοποιείται χύδην στη καθημερινή πραγματικότητα, χωρίς να είναι ξεκάθαρο το περιεχόμενό της. Ακόμα, θεωρείται ότι λάμπει, και όντως λάμπει. Είναι μιά πολυσήμαντη λέξη που η χρήση της δε ξοδεύτηκε στην εποχή που αναφερόμαστε. Έτσι πιστεύω και αυτό θέλω, με απλά μέσα, να αποδείξω.

Βαδίζουμε προς εποχές που οι συνθήκες απαιτούν γλώσσα αποτελεσματική και ξεκαθαρισμένη στα καθημερινά, τουλάχιστο, νοήματα της. Αυτό είναι και καλό και κακό. Καλό, γιατί οι άνθρωποι μπορούν να συνεννοούνται γρήγορα και τα μηνύματα να βοηθούν τις εργασίες να εκτελούνται ταχύτερα. Κακό, γιατί η αποτελεσματικότητα, δηλαδή η κωδικοποίηση, μιάς γλώσσας πάμπλουτης και πολυεπίπεδης όπως η ελληνική, σημαίνει ένα μικρότερο ή μεγαλύτερο «στραγγαλισμό» της.

Μέσα από μιά τέτοια σύγχρονη οπτική, η λέξη μάγκας αποτελεί μιά έννοια με πολλά συμπυκνωμένα νοήματα και είναι ιδιαίτερα χρήσιμη γιά ταχεία επικοινωνία ανάμεσα στους ανθρώπους.

Το παρακάτω απόσπασμα είναι απο το βιβλίο «Μάρκος Βαμβακάρης» - Αυτοβιογραφία, Κάιλ – Βέλλου, Αγγελική. Θεωρώ πως η περιγραφή, στον πρόλογο, της έννοιας μάγκας είναι η καλύτερη, ως σήμερα (2007) Γράφει η συγγραφέας :

Τί είναι οι μάγκες σαν κοινωνική ομάδα ;

Από την εργατιά ξεπηδάει μιά ομάδα που ίσως αποτελείται από τους πιό έξυπνους, πιό ανήσυχους, πιό ανυπότακτους και ίσως πιό πεισματάρηδες, ή ακόμα κι απο άτομα με ιδιαίτερες ικανότητες παραδοσιακού τύπου. Αυτή η ομάδα στις πόλεις δημιουργεί έναν τρόπο ζωής σαν αντιδραση στον αστικό.

Στην Ελλάδα μιά τέτοια ομάδα ήταν οι μάγκες και πριν απ’ αυτούς οι Κουτσαβάκηδες.

Αυτο δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Κάθε χώρα στην ανάλογη καμπή της ιστορίας της έχει να μας δείξει παρόμοιες κοινωνικές ομάδες που προβάλλουν αντίσταση στη νέα κουλτούρα, ιδεολογική και προσωπική αλλά όχι πολιτική.

« Οι μάγκες που ρώτησαν «Τι θα πει μάγκας ;» ξέραν πολύ καλά «τι λέει και τι νομίζει

ο κόσμος», και στωικά μου δώσαν το δικό τους ορισμό που έχει δυό βασικά στοιχεία :

Ο μάγκας ξέρει να ζει. Δηλαδή του αρέσουν τα ωραία. Η μουσική και ο χορός, η καλ παρέα και το μαύρο, η γυναίκα και η αποχή απο τις κραυγαλέες ανάγκες της καθημερι- νότητας, αποτελούν την ουσία «τα ωραία».

Δεν πειράζει κανένα και δεν θέλει να τον πειράζουν. Αυτή η στάση ανοχής απέναντι στο συνάνθρωπό του δεν είναι μόνο ένας τρόπος για να βρει την ησυχία του, είναι βασική αξία που δεν είναι παραδοσιακή. Ξεπροβάλλει απο τις συνθήκες ζωής στην πόλη, όπου συνωστίζεται κάθε καρυδιάς καρύδι. Είναι σεβασμός για την προσωπικότητα, είναι πίστη στην πλήρωση που έρχεται σαν αποτέλεσμα προσωπικής εκλογής.

Ο μάγκας για τον εαυτό του έχει διαλέξει, όπως είπαμε, «τα ωραία» και απορρίπτει το κυνήγι του χρήματος. Η δουλειά είναι αναγκαία για την ανεξαρτησία του και για να ζήσει την οικογένειά του. Η οικογένεια συνήθως δεν συμμερίζεται τις αξίες του μάγκα και γι αυτό δεν συμπεριλαμβάνεται στα «ωραία», πρέπει όμως να είναι «εντάξει», να μην της λείπουν τα μέσα για μιά αξιοπρεπή ζωή.

Ο μάγκας, ενώ στο χρήμα είναι ολιγαρκής και ποτέ δε θα θυσίαζε «τα ωραία» στο κυνήγι του χρήματος, θυσιάζει «το παν» για το μεράκι του, το πάθος του. Σ’ αυτό το σημείο έρχεται σε σύγκρουση με την «κοινωνία» που τον βρίζει σαν ελεεινό και σάπιο στοιχείο.

Ο μάγκας επιμένει.Αυτό είναι ίσως το πιό σπουδαίο σημείο της ανθρωπιάς του. Απο την κοινωνία έχει αποκοπεί, δηλαδή απο την εξάσκηση δύναμης και εξουσίας. Συνήθως είναι ένας άτεχνος εργάτης, ή κι αν είναι τεχνίτης πάλι η επιρροή του είναι μηδαμινή.

Στη μουσική και το χορό καθώς και στις άλλες εκδηλώσεις του (ντύσιμο, κουβέντα) είναι ελεύθερος όχι μόνο να εκφράσει τον πόνο του για την αδυναμία και τη σκληρή ζωή του αδύνατου, αλλά να χρησιμοποιήσει όλη του την εξυπνάδα, όλη του την υπομονή, την εφευρετικότητα, τη δίψα του για τάξη, την παράδοσή του και να δημιουργήσει τέχνη. Σ’ αυτή την τέχνη διοχετεύει όλες του τις ικανότητες και τα χαρίσματα που το κοινωνικό σύστημα, ακριβώς επειδή τον έταξε στο περιθώριο, υποστηρίζει ότι δεν έχει. Γι αυτό και η τέχνη του δεν είναι τόσο σφοδρή και δυνατή. Είναι η απόδειξη της αξίας του και της ελευθερίας του.

Η τέχνη του είναι απλή, μετρημένη, αυστηρή. Ο τελετουργικός χαρακτήρας αυτής της τέχνης κρατά την ομάδα ζωντανή.

Ο αστός δεν μπορεί να καταλάβει το περιεχόμενο της τέχνης αυτής, που είναι εν μέρει η μιζέρια και οι «φρικαλεότητες» του υποκόσμου και νομίζει ότι οι απόκληροι γλεντούν ακριβώς αυτές τις φρικαλεότητες. Ο αστός έχει μάθει να βλέπει τάξη, μέτρο, εξυπνάδα και ομορφιά μόνο στο δρόμο που οδηγεί στο χρήμα, στη δύναμη, στη σιγουριά. Τυφλά τελείως αγνοεί ότι οι μάγκες χαίρονται την αυστηρή τάξη, ομορφιά και μέτρο της μουσικής,και του χορού τους που οι ίδιοι με τη θέλησή τους επέβαλαν σαν απάντηση στο χάος που τους κληροδότησε η κοινωνία.

Ο μάγκας ζει πραγματικά στην παρέα του. Η παρέα αντικαθιστά την οργανωμένη γύρω απ’ το Κέντρο κοινωνία. Μέσα στην παρέα όπως και μέσα στο εργοστάσιο, το άτομο βερίσκεται έξω απο την οικογένεια, όμως η προσωπικότητά του δεν ισοπεδώνεται, όπως μπροστά στη μηχανή. Στη μαγκιά η προσωπικότητα με όλα της τα χαρακτηριστικά και τις ιδιοτυπίες είναι ακριβώς η προσφορά του ατόμου στο σύνολο της παρέας. Η παρέα είναι ανομοιογενής. Άλλος είναι από την Κούλουρη, άλλος από την Σύρα, άλλος απ’ την Κρήτη, τη Ρούμελη, τη Θεσσαλία. Κι ο μάγκας που θα καταφέρει να προσφέρει χαρά, παρηγοριά, θάρρος, ζεστασιά, υπομονή, ελπίδα, ρυθμό, τραγούδι, σοφία κλπ., φερμένα από την δική του πατρίδα κι απο την δική του παράδοση με τρόπο που να είναι αποδεκτός, αντιληπτός και θαυμαστός σ’ αυτήν την παρέα, αυτός ο μάγκας αναγνωρίζεται…

… Η σχέση της στάσης του μάγκα με τη στάση του σοσιαλιστή είναι πολύπλοκη. Και οι δύο καταγγέλλουν τις συνθήκες ζωής της εργατικής τάξης σαν απάνθρωπες. Ο μάγκας στωικά βρίσκει πως δεν μπορεί να τις αλλάξει και αποτραβιέται στην παρέα του. Ο σοσιαλιστής αγωνίζεται με συνδικαλιστική οργάνωση κλπ. να παλέψει με το κέντρο για να δημιουργήσει μιά δίκαιη κοινωνία. Ο μάγκας αγωνίζετα, αναπλάθοντας την παράδοση,
να βρει έκφραση που θα ανακουφίσει τον πόνο του.

Η φιγούρα του μάγκα αποτελεί ένα αμφίρροπο παράδειγμα για όλη την εργατική τάξη και ιδίως για τη νεολαία της. Ο μάγκας στις εργατογειτονιές προβάλλει ένα στιλ ζωής που έχει την ηρωική αίγλη της προσωπικής αντίστασης. Αν η σοσιαλιστική κίνηση δεν είναι ακμαία και δεν έχει αναδείξει τους δικούς της ήρωες, είναι φανερό ότι ο μάγκας παρουσιάζει ασυναγώνιστη γοητεία ».

Όταν ζητήσει κανείς απο μιά νοικοκυρά του παλιού καιρού να εξηγήσει πως φτιάχνει ένα συγκεκριμένο φαγητό, τη φέρνει σε πολύ δύσκολη θέση. Μιλάω γι αυτές τις γυναίκες που δε μπήκαν στις διαδικασίες των μαγειρικών συνταγών, ούτε μέτρησαν ποτέ τους χρόνους ψησίματος, βρασίματος ή τηγανίσματος. Ήταν γυναίκες που έμαθαν να μαγειρεύουν μέσα απο την παρατήρηση των μανάδων τους, ή άλλων γυναικών. Οι αισθήσεις τους, κυρίως αυτές της όρασης και της όσφρησης, ήταν εξασκημένες στο έπακρο. Αν όμως ο ερωτών ανήκε στους ανθρώπους της «αντίπερα όχθης» εκεί τα πράγματα γινόταν πολύ δυσκολότερα γι αυτές.Μπερδεύονταν, μπαίναν σε διαδικασίες να μετράν και να ζυγίζουν την κάθε τους λέξη,

κομπλάραν, όπως λέμε.

Κάτι αντίστοιχο έγινε και με τους παλιούς ρεμπέτες όταν άρχισαν να τους ζητάνε να ορίσουν λέξεις και έννοιες που το περιεχόμενό τους θεωρούνταν αυτονόητο και γνωστό σε «όλους». Κανείς βέβαια, απο τους ομοίους τους, δε τους είχε ρωτήσει ποτέ, ούτε και χρειαζόταν να το αρθρώσουν για τον εαυτό τους. Είναι γνωστή, άλλωστε, η δυσκολία των περισσότερων ανθρώπων να δώσουν ορισμούς. (Οι σημερινοί μαθητές της Μέσης εκπαίδευσης έχουν τις ίδιες δυσκολίες). Άμα βρεθούν στην ανάγκη προσπαθούν αλλά, βρίσκοντάς τα σκούρα, εγκαταλείπουν την προσπάθεια και καταφεύγουν σε παραδείγματα, παροιμίες κλπ.

”Το πηγάδι άμα δε του κάνεις μπα, μπου δε σου κάνει”, είπε κάποια στιγμή

ο Μάρκος Βαμβακάρης, υπαγορεύοντας τη ζωή του στον άνθρωπο της «αντίπερα όχθης», Αγγέλα Κάιλ και προσπαθώντας να διευκρινίσει τι σημαίνει μάγκας.

Υπάρχει όμως και μιά άλλη πλευρά στο θέμα της μετάδοσης πληροφοριών από τη μεριά των μεγάλων στην ηλικία ανθρώπων.Απ’ τη μιά μεριά κολακεύονται όταν έρχονται οι νεότεροι και τους ρωτάνε, με σεβασμό, γιά πράγματα που έκαναν και τα γνωρίζουν.Απ’ την άλλη, ακόμα κι αν αντέχουν να εξηγήσουν, κάτι μέσα τους αρνείται, μουλαρώνει, βλέπει το μάταιο της υπόθεσης και τους φρενάρει. Αυτή η αντίρροπη εσωτερική δύναμη που πάει κόντρα, ξέρει πολύ καλά τους λόγους.

«Απαξιεί, όχι γιατί φοβάται το διάλογο, αλλά επειδή η ωριμότητα, όταν καταλήγει στη σιωπή, το κάνει σαν οριστική απάντηση στις δυνάμεις που σπατάλησε. Αυτός που ξέρει δεν μιλάει, γιατί αυτό που ξέρει δεν λέγεται. Απλώς αποχωρεί. Παραιτείται. Ζει το υπόλοιπο του βίου του σαν τιμωρία γιά τις αυταπάτες του».

«Περί μέθης», Κ. Παπαγιώργης, σελ. 1

”Για τη λέξη μάγκας θα μπορούσε κανείς να γράψει ένα ολόκληρο βιβλίο», ομολογεί κάπως αμήχανα ο Tony Clein στο γλωσσάρι, μέσα στο εξαιρετικά, πληροφοριακό βιβλιαράκι του CD – τα Μόρτικα. Και συνεχίζει, «…εν συντομία, ορίζει ένα πρόσωπο που ενσαρκώνει τα ιδεώδη του κόσμου μέσα στον οποίο ζούσε, σ΄ότι αφορά στην τιμή, το νταηλίκι και το γενικότερο στιλ».

Προσωπικά, δε θεωρώ πως είναι τόσο εκπληκτικά πολύπλοκο ώστε να χρειαζόμαστε ένα ακόμα πολύλογο βιβλίο. Διαλέγω πρώτα ένα εύκολο δρόμο. Παραθέτω μερικές εξηγήσεις λεξικογράφων που «είδαν το πράμα απέξω» και κάποιες άλλες, ανθρώπων της φάρας που «ζούσαν το πράγμα από μέσα».

ΟΙ «ΑΠΕΞΩ»

1ο : Νέο ελληνικό λεξικό του Εμμ. Κριαρά

μάγκας : … 2. άνθρωπος του υποκόσμου με προκλητική συμπεριφορά. (...)

2ο : Λεξικό Μπαμπινιώτη

μάγκας : α) πρόσωπο που ακολουθούσε περιθωριακό τρόπο ζωής, απείθαρχη και αντισυμβατική συμπεριφορά και που συχνά σχετιζόταν με τον υπόκοσμο, συμμετέχοντας σε παράνομες δραστηριότητες (…)

β) πρόσωπο που ζούσε ανέμελα με γλέντια και καταχρήσεις (...)

3ο : Λεξικό της Πιάτσας του Β. Καπετανάκη

μάγγας (με δύο γ) : 1. ο μόρτης, ο έξυπνος / 2. ο πεπειραμένος / 3. ο καπάτσος, ο άνθρωπος της πιάτσας / 4. ο άνθρωπος της υπόπτου και ασύδοτης ζωής

4ο Λεξικό της Πιάτσας – Ζάχου

μάγκας : άτομο έξυπνο και πεπειραμένο σε ότι αφορά το αλισβερίσι της Πιάτσας και τις διαπροσωπικές σχέσεις... δρούσε σύμφωνα μ’ ένα ιδιότυπο δικό του (;) κώδικα, που οι κανόνες του δεν είχαν τίποτε το κοινό με τους κανόνες του ξενόφερτου και μονοκόμματου νομικού συστήματος που επέβαλλε στον ελληνικό χώρο η συγκεντρωτική και παρεμβατική αστική εξουσία.

5ο : Αγγελική Βέλλου - Κάιλ

Στην εισαγωγή της στην αυτοβιογραφία του Μάρκου Βαμβακάρη, επεκτείνεται και δίνει, κατά τη γνώμη του λεξικογράφου, συγκεκριμένα στοιχεία που συνέλεξε θέτοντας σε ανθρώπους της φάρας το ερώτημα, «τι είναι μάγκας;». Αναφέρω, προς το παρόν, μόνο δύο σημεία:

1) « Ο μάγκας ξέρει να ζει. Δηλαδή, του αρέσουν τα ωραία. Η μουσική και ο χορός,η καλή παρέα και το μαύρο, η γυναίκα και η αποχή απο τις κραυγαλέες ανάγκες της καθημερινότητας, αποτελούν την ουσία της έννοιας «τα ωραία». 2) Δεν πειράζει κανέναν και δεν θέλει να τον πειράζουν. Αυτή η στάση ανοχής απέναντι στον συνάνθρωπό του δεν είναι μόνο ένας τρόπος για να βρει την ησυχία του, είναι βασική αξία που δεν είναι παραδοσιακή. Ξεπροβάλλει απο τις συνθήκες ζωής στην πόλη, όπου συνωστίζεται κάθε καρυδιάς καρύδι. Είναι σεβασμός για την προσωπικότητα, είναι πίστη στην πλήρωση που έρχεται σαν αποτέλεσμα προσωπικής επιλογής».

ΟΙ «ΑΠΟΜΕΣΑ»

6ο : Μάρκος Βαμβακάρης – Αυτοβιογραφία – Αγγελική Βέλλου - Κάιλ

”… ο κόσμος σου λέει, μάγκας είναι άνθρωπος που μην τόνε ζυγώνεις. Αλλά σας διαβεβαιώ ότι μάγκας είναι ήσυχος, πολύ ήσυχος άνθρωπος. Δεν πειράζει κανένα. Άμα είναι καλός άνθρωπος εννοείται. Άμα είναι παλιάνθρωπος, θά’ναι παλιάνθρωπος...» , ” …Πάντως οι μάγκες τότες, εκτός απ’ αυτούς που ήταν αιμοβόροι, ακόμη κι αυτοί που ήταν κλεφταράδες, ήταν άνθρωποι καλοί. Ήσυχοι, μερακλήδες, τους άρεζε το χασίσι και το όργανο. Δεν ήταν παρα- δόπιστοι...»

7ο : Νίκος Μάθεσης – Ρεμπέτικη ιστορία.1 – Κώστα Χατζηδουλή

”… Όλοι οι μάγκες έτσι ήταν. Δεν πείραζαν ούτε κουνούπι, άμα δε τους πείραζες. Ποτέ δεν έκαναν νταηλίκια χωρίς λόγο...”

8ο : Δημήτρης Γκόγκος ή Μπαγιαντέρας, απο το βιβλίο «Μπαγιαντέρας» του Κώστα Χατζηδουλή

” …(αναφέρεται στον Μιμίκο τον Μπογιατζή) Και αληθινός μάγκας, ε! Ποτέ δεν ανακατεύτηκε σε λαθρεμπόρια, κλοπές, στην παρανομία, στον τζόγο, σ’ αυτά. Καμιά σχέση με τον υπόκοσμο και τους κακούργους του Πειραιώς. Δουλεία μόνο. Και το βράδι μπουζουκάκι και τσιμπούκι στον τεκέ. Τίποτε άλλο. Γνήσιος μόρτης ”

9ο : Τάκης Μπίνης – ΒΙΟΣ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟΣ – Ιωάννα Κλειάσιου

« Η μαγκιά έχει τρία θεμελιώδη αξιώματα που αρχίζουν όλα απο Σίγμα», μου θύμισε πρόσφατα. «Σοβαρότητα, σύνεση, συνέπεια»…« Μαγκιά σημαίνει σοβαρότητα, συνέπεια, μετριοφροσύνη κι απλοχεριά»

Αυτά με τα παραδείγματα των «απέξω» και των «απο μέσα».

Η άποψη του συγκεκριμένου γραφτού είναι : σ’ ότι αφορά τους «απέξω», η διαφωνία ξεκινάει απ’ το ότι δε συμφωνώ στη σημασιολογία των εξηγήσεων που χρησιμοποιούνε. Οι ορισμοί τους είναι μονοδιάστατοι γιατί είναι άνθρωποι της «αντίπερα όχθης» και παλινδρομούν ανάμεσα στην άγνοια και στο χρωματισμό με τα χρώματα που βολεύουν το σκοπό τους ή την τάξη που ανήκουν. Σ’ ότι αφορά τους «απο μέσα», οι διαφωνίες είναι παραπλήσιες, πάλι σημασιολογικού χαρακτήρα. Αφενός, έρχονται σε αμηχανία και δυσκολεύονται να εξηγήσουν μιά λέξη που τη θεωρούσαν αυτονόητη όπως και την αναπνοή τους, αφετέρου η ατμόσφαιρα που δημιουργείται όταν τους τίθενται ερωτήματα, η εμφάνιση, το φύλο του ερωτώντος, επηρρεάζει την απάντηση. Ναι, μεν δίνουν παραπλήσιες εξηγήσεις, αλλά με άλλους κώδικες, με άλλη ματιά. ”Δεν πείραζαν ούτε κουνούπι”, λέει ο πολύς Μάθεσης αλλά, αν αστειευτούμε λίγο, αν κάποιοι απ’ αυτούς τους «καλούς ανθρώπους» υποψιάζονταν ότι το κουνούπι «αμολήθηκε» απο κάποιον που ήθελε να τους πειράξει, μπορούσαν να μεταβληθούν σε μαινόμενους ταύρους, όπως το συνήθιζε κι ο ίδιος, και να ξεσπάσει μιά αιματοχυσία. Είναι αυτός ο ψυχολογικός μηχανισμός κάποιων ανθρώπων που ξεχειλάει το μαύρο ποτάμι μέσα τους και, όποιον πάρει ο Χάρος. Σημαντικότατο ρόλο, μέσα στο θυμό που τους κυριεύει , παίζουν και οι παριστάμενοι, δηλαδή η φήμη τους, η τιμή, με τον τρόπο που την εννοούσαν. Ακόμα, τα κύματα φόβου που κατάκλυζαν το χώρο και που τους βόλευαν για τη διατήρηση της φήμης τους.

Στον αδιάκοπο πόλεμο που ξεκίνησε η, δήθεν, αστική τάξη απο την απελευθέρωση της Ελλάδας έως και σήμερα, η λέξη «μάγκας» έχει περάσει από σαράντα κύματα και περιτυλιχτεί, εξαρχής, με ένα αρνητικό περιεχόμενο. Ο αδιάκοπος πόλεμος κατέληξε τελικά σε μιά Ελλάδα με λαϊκοφανή – μικροαστική ιδεολογία, απ’ άκρη σ’ άκρη.

Υποστηρίζεται ακόμα ότι «μάγκες δεν υπάρχουν πιά, τους πάτησε το τρένο» και άλλα παρόμοια. Η διαφωνία μου είναι ριζικά αντίθετη.

Με μιά σημερινή θεώρηση της λέξης, μάγκας είναι αρχικά, πέρα απο ρομαν- τισμούς και στείρες νοσταλγίες, ο εντάξει άνθρωπος. Αυτός που έχει μιά απλή φιλοσοφία για το περατό της ζωής και προσπαθεί, ανάλογα με τις δυνάμεις του, να μην πέσει θύμα των διαφόρων χριστιανοαστικών «πρέπει». Είναι ο άνθρωπος που του αρέσει η διασκέδαση (και σε ποιόν δεν αρέσει;), που του αρέσουν «τα ωραία», όποια κι αν είναι αυτά. Ο πραγματικός μάγκας είναι άνθρωπος χαμηλών τόνων. Ξέρει πότε ν’ ανοίξει το στόμα του και πότε να το κλείσει. Ξέρει, και γι αυτό δεν επιδεικνύεται. Ακριβώς γι αυτό είναι, συχνά, βαρύς. Σέβεται τους άλλους και απαιτεί να τον σέβονται το ίδιο. Δε πειράζει κανέναν και δε θέλει να τον πειράζουν. Ο πραγματικος μάγκας δεν είναι δειλός. Δε φοβάται να λέει τη γνώμη του και χειροδικεί, όταν δεν έχει άλλη διέξοδο. Δε καταναλίσκεται σε άσκοπους καυγάδες και αποφεύγει τις κακοτοπιές, εκτός αν κάποιες καταστάσεις του θίγουν τους παραπάνω βασικούς κανόνες του. Έτσι άλλωστε έκαναν οι πιό έξυπνοι απ’ αυτούς και ιδιαίτερα, στο χώρο των συνθετών και μουσικών, αυτοί που είχαν επίγνωση του ταλέντου τους και του έργου που ήθελαν να δημιουργήσουν (δυό καλά παραδείγματα είναι, ο Μ. Βαμβακάρης και ο Β. Τσιτσάνης). Ο πραγματικός μάγκας κουβαλάει μέσα του μιά σειρά απο διαχρονικούς, στοιχειώδεις κανόνες που ρύθμιζαν τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων. Αυτή είναι και η αχίλλειος πτέρνα του. Όταν είναι απλός λαϊκός άνθρωπος, δεν καταλαβαίνει ότι ο κόσμος γύρω του αλλάζει με καταιγιστικούς ρυθμούς. Εκεί, έρχεται σε σύγκρουση με το περιβάλλον του και με τον εαυτό του, με απρόβλεπτες συνέ- πειες. Όταν είναι «ψαγμένο» άτομο καταλαβαίνει, πλην όμως δε συμφωνεί και «μαζεύεται», φτάνοντας ως τη μισανθρωπία.

Ποιός έχει μαύρη την καρδιά να γίνουμε συντρόφοι,

να περπατούμε σ’ ερημιές, να μη θωρούμ’ ανθρώποι

«Χουζάμ μανές» (1930) με τον Κώστα Νούρο

Νά’βρισκα ένα πέλαγος, μιά ξέρα να καθήσω,

κι απ’ τα πολλά μου βάσανα, λίγα να λησμονήσω.

Από τον κόσμο μακριά και πάντα μοναχός μου,

ανθρώπους να μη βλέπω πιά, να μου περνάει ο καημός μου.

Να με φυσάει ο άνεμος, να με χτυπάει το κύμα,

έτσι να βασανίζομαι, Θεέ μου, δεν είναι κρίμα ;

(στίχοι του Μάρκου Βαμβακάρη)

”Ακόμα και στην Κόλαση μονάχος θέλω νά’μαι,

δε θέλω ούτε ν’ αγαπώ, ούτε να μ’ αγαπάνε ”

στίχος του κουρασμένου ψυχολογικά και

”υπερπλήρους” Βασίλη Τσιτσάνη από το τρ.

«Ακόμα και στην Κόλαση» (1958)

Υπάρχουν σήμερα μάγκες;

Η απάντηση είναι, ναι και πάντα θα υπάρχουν. Και όχι μόνο στον τόπο μας όπως, αυτάρεσκα, μας αρέσει να πιστεύουμε. Μάγκες μπορεί κανείς να δει σ’ όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη.

Ο μάγκας δε χρειάζεται να είναι, αποκλειστικά, λαϊκό φτωχαδάκι. Μπορεί κάλλιστα να είναι ματσωμένος – αρχοντόμαγκας, όπως λέγανε - αλλά, προϋπόθεση, νά’χει περάσει και νά’χει ζήσει μέσα στα χαμηλά λαϊκά στρώματα.

Έχω χρόνια να δω μάγκα ν’ αυτοτραυματίζεται για να ξεσπάσει και να μη χτυπήσει αυτόν ή αυτούς που τον πρόσβαλλαν. Αυτοτραυματισμός παλιότερα ήταν να πληγωθεί κανείς μόνος του με μαχαίρι, να χτυπήσει το κεφάλι του στον τοίχο, να σπάσει με ανοιχτή την παλάμη του ποτήρια, τζάμια κλπ. Η υπέροχη αυτή πράξη δείχνει καθαρά ένα από τα σημεία που χαρακτηρίζουν τον πραγματικό μάγκα.

Ένας άλλος τρόπος να ορίσει κανείς τη λέξη μάγκας είναι : το άτομο που συνειδητά αντιστέκεται στο περιρρέον κοινωνικό σύστημα, εφόσον το βρίσκει άδικο, και περιχαρακώνεται σε ένα χώρο που στεγάζει ομοίους του. Η λέξη συνειδητά υπογραμμίζεται γιατί δε θεωρώ ότι η επιλογή του κόσμου του περιθωρίου, της παρανομίας, της μαγκιάς, ήταν, ή είναι, μιά συνειδητή επιλογή. Υπαγορευόταν, όπως ακριβώς γίνεται και σήμερα, απο τις κοινωνικές συνθήκες, την εκπαίδευση, τον άμεσο και τον έμμεσο περίγυρο (οικογένεια, ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον) και τον τρόπο που το κάθε άτομο επεξεργαζόταν την κατάσταση της ζωής του, τις ελπίδες, τις προοπτικές για το μέλλον κλπ.

Οι διεργασίες αυτές συμβαίνουν σ’ όλους μας, σε κάποια πρώιμη ηλικία, μέσα απο ένα σιωπηλό διάλογο με τον εαυτό μας. Το βασικό θέμα είναι, τι είδους δυνητικές επιλογές έχει το κάθε άτομο, ακόμα κι αν αυτές είναι ουτοπικές.

Ακόμα, η λέξη συνειδητά υπογραμμίζεται για να δηλώσει και επιτείνει τη διαχρονικότητα της χρήσης της έννοιας «μάγκας» και στις σημερινές εποχές και να τραβήξει το μυθικό πέπλο με το οποίο τυλίξαμε τους παλιούς μάγκες.

Θα μπορούσαμε, σε τελική ανάλυση να λέγαμε πως, μάγκας είναι (και) το άτομο που αρνείται να χάσει την ταυτότητά του, ανταλάσσοντάς την με υλικά αγαθά

Τί είναι η μαγκιά και ο κύκλος της μαγκιάς, αυτή η λέξη που έχει μυθοποιηθεί; Αφηνόμαστε να πιστεύουμε ότι η συμμετοχή στη μαγκιά τους έκανε περήφανους. Μαγκιά σήμαινε, έμμεσα, βρίσκομαι στο «περιθώριο». Την έννοια «περιθώριο», το «έξω» βέβαια, την ορίζαν οι «άλλοι». Το να βρίσκεται κανείς στο «περιθώριο», εξαιτίας αντικειμενικών συνθηκών, δεν αποτελεί πηγή χαράς. Πηγή περηφάνειας ναι, με την έννοια ότι το άτομο φτιάχνει ένα «γοητευτικό» είδωλο της κατάστασής του γιά να μη τρελαθεί. Άλλωστε, εκείνες τις εποχές, (μόνο εκείνες;) οι φτωχοί και οι άνθρωποι του «περιθωρίου», ήξεραν πως οι δυνατότητες να διαφύγουν απ’ αυτό ήταν μηδαμινές κι έτσι, προσπαθούσαν να δημιουργήσουν χαρά μέσα στα περιθώρια που είχαν. Εκεί, στο στενό και μικρό τους «κήπο» χτίζαν και την περηφάνεια τους.

Δεν υπάρχει καμιά περίπτωση να καταλήξουμε σ’ ένα γενικά αποδεκτό ορισμό της λέξης «μάγκας», ούτε και χρειάζεται. Μπορούμε βέβαια να ορίσουμε, μέσες-άκρες, τι «εννοούσαν» οι «ρεμπέτες», αλλά η λέξη είναι τόσο σταμπαρισμένη ταξικά πού ο ορισμός θα ισχύει μόνο γιά τους/τις «εντός των τειχών» του «ρεμπέτικου».

Εμείς σήμερα, όσο κι αν ακούγεται υπερφίαλο, μπορούμε πολύ καλύτερα από κείνους που ζούσαν μέσα στη μαγκιά, να ορίσουμε το τι σημαίνει μάγκας. Έχουμε στη διάθεσή μας τον αναγκαίο αριθμό πληροφοριών και το «ψυχρό» μυαλό για να το κάνουμε, φτάνει να μην είμαστε σκιασμένοι από άγνοια και, απο χέρι, αρνητική ιδεολογία και στάση.

Οι «άλλοι», όταν λένε, «πώπω, πολύ μάγκας», «μάγκας, παιδί μου», «έλα, μωρέ, ένας μάγκας είναι», εννοούν σαφώς, έναν άνθρωπο «λαϊκό» (βλ. «κατώτερης υποστάθμης»), «αλήτη, άνθρωπο του δρόμου», όπως το εννοούν «αυτοί».

Κάποιοι/ες από τη μικροαστική τάξη, όταν λένε, «α, είναι πολύ μάγκας», εννοούνε, πολύ έξυπνος, ικανός να ελίσσεται. Οι νέοι (κυρίως) αλλά και οι νέες εννοούνε – αρκετά θολά -, παραπλήσιες ιδιότητες με αυτές που προσάπτονταν στη λέξη παλιά. Κοντολογίς, αυτόν που «ξηγιέται σωστά».

Τελειώνοντας, μιά εξήγηση της έννοιας μάγκας θα μπορούσε νά’ταν κάπως έτσι :

Μάγκας είναι αυτός που προβάλλει αντίσταση στην αλλοίωση της προσωπικοτητάς του και στην αλλοτρίωση από την κρεατομηχανή της καθημερινής ζωής.

Μιά τέτοια αντιμετώπιση της έννοιας μάγκας είναι «επικίνδυνη» και εξοβελιστέα από το σύστημα. Δεν είναι μόνο ότι δε την καταλαβαίνει (κι όσο περνούν τα χρόνια καταλαβαίνει ακόμα λιγότερο, γιατί αυξάνεται η αλλοτρίωση των μελών και υποστηρικτών του), αλλά ξέρει, από προηγούμενες, ταξινομημένες κι αρχειοθετημένες αναλύσεις των εμπειριών, ότι μιά τέτοια στάση ζωής, ιδιαίτερα όταν παίρνει μορφή επιδημίας, το απειλεί – έστω και ευκαιριακά.

Άν οι τότε μάγκες του ’30 είχαν λόγους να αντιστέκονται στις «αλλαγές« γύρω τους (με όλη τη σχετικότητα που αυτό περιέχει, μιάς και δε μπορούσαν, ακόμα και αν ήθελαν, να συμμετάσχουν), οι λόγοι αυτοί είναι σήμερα, άπειρα πιό μεγιστοποιημένοι. Η σημερινή ζωή σε ένα κράτος που λειτουργεί, και δεν εννοώ βέβαια την Ελλάδα, απαιτεί την πλήρη ισοπέδωση του ατόμου και την αλλοτρίωσή του. Αν το άτομο είχε τη δυνατότητα να δει, στο σύνολο, τι του ζητούν, με αντάλλαγμα καταναλωτικά αγαθά, μάλλον θα αρνιόταν να μπει στη διαδικασία. Με τη μέθοδο του «Μιθριδατισμού» όμως,μπαίνει άθελά του στο παιχνίδι. Οι εσωτερικές φωνές αντίστασης, το στρες, οι στομαχικοί πόνοι, οι πονοκέφαλοι κλπ. έχουν, υποτίθεται, άλλες αιτίες που κατασιγάζονται/παρηγοριούνται με φαρμακευτικά σκευάσματα.

Έτσι, μ’ αυτή την οπτική γωνία,η έννοια του μάγκα έχει διαχρονική λειτουργία. Μπορεί να μη γίνεται να ξαναπαραχθούν ρεμπέτικα αλλά οι σχέσεις των ανθρώπων, όσο κι αν έχουν αλλάξει, περνούν τις ίδιες περιπέτειες...

(περιγραφή ενός μάγκα και πρώην νταή, μπορείτε να βρείτε στο παρακάτω link)

http://elkibra-rebetiko.blogspot.com/search/label/%CE%A0%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%AE%CF%82%20%CE%91%CE%BB%CF%84%CF%83%CE%AF%CF%84%CE%B6%CE%BF%CE%B3%CE%BB%CE%BF%CF%85%20(%CF%80%CF%81%CF%8E%CE%B7%CE%BD%20%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%AE%CF%82%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%22%CF%86%CE%B8%CE%BF%CF%81%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%B9%CF%8C%CF%82%20%CE%BC%CE%B7%CF%87%CE%B1%CE%BD%CE%AE%22

Ψίθυροι πάνω σε δυό φωτογραφίες...

2011-10-14T01:33:00.000-07:00

1.
Tη φωτογραφία αυτή την αγόρασα κάποτε στο Μοναστηράκι της Αθήνας. Δεν είμαι συλλέκτης παλιών φωτογραφιών, επιλεκτικά μόνο. Τη βρήκα σ' ένα τρίτροχο με καροτσάκι, ανάμεσα σε εκατοντάδες άλλα ανόμοια "σκουπίδια". Μου μίλησε η φωτογραφία και την πήρα γιά ένα τίποτα. Από τότε, την έχω και τη βλέπω. Με ρωτούν συχνά: "οι γονείς σου;". Κι όταν λέω όχι και εξηγώ, με κοιτούν παραξενεμένοι.

Αυτή η θάλασσα, η γκρίζα απογεματινή θάλασσα, κάπου με στέλνει. Μπορεί να είναι από οποιοδήποτε μέρος της Ελλάδας, αλλά εμένα με στέλνει προς το Σούνιο, ή σ΄εκείνο τη στενή ασφαλτο που πάει δίπλα στη θάλασσα, κάτω χαμηλά, στο δρόμο προς τη Κόρινθο. Τον ξεχασμένο πιά δρόμο, κάτω απ' την "υπέρλαμπρη" αρτηρία Σκαραμαγκά-Κορίνθου. Εκεί κάτω σ' αυτό το δρόμο, αν τον πάρετε καμιά φορά, θα δείτε ένα κόσμο ξεχασμένο, αγκυροβολημένο ανάμεσα στο 1930-1950. Σπίτια και βιλίτσες παλιού καιρού που ανοίγουν τα Σαββατοκύριακα. Εκεί μέσα, πίσω απ' τα θολά τζάμια, ανθρώπους φαντάζομαι, μεγάλης ηλικίας, να παίζουν χαρτιά, να κάνουν βεγγέρες, να μιλάνε γιά παλιές αναμνήσεις.

Αυτοί οι δυό άνθρωποι, παντρεμένοι φαίνουνται. Ο άντρας πρέπει νά'ναι ως και 20 χρόνια μεγαλύτερος απ' τη γυναίκα. Έχει φάει τα ψωμιά του, καταδύεται σε θολά τοπία προσωπικής μοναξιάς. Μόλις έχει αποτελειώσει ένα χαμόγελο, ή μόλις θα το ξεκινήσει. Στο κουνημένο χέρι, κάτι που δε διακρίνεται κρατάει. Μπορεί νά'ναι και τυφλός. Το πουκάμισό του, κουμπωμένο ως το τελευταίο κουμπί (συνήθεια παλιότερη των μεγάλων ανθρώπων). Τ΄αυτιά του, σα μικρασιάτικα μου φαίνονται, αλλά δε μπορεί να ξέρει κανείς.

Αυτή η γυναίκα που είναι γερμένη πάνω του και τον κρατάει, δείτε τη προσεκτικά. Είναι από κείνες τις παλιές γυναίκες που δε μασούσαν. Είναι δυνατή, κάνει μπάμ. Σαν άγγελος τον κρατάει, είναι ο σύντροφος της ζωής της. Τον προστάτεψε, τον κανάκεψε, τώρα είναι αφημένος, ολοκληρωτικά, στα χέρια της. Το βλέμμα της στραποβολάει καλωσύνη, γνώση, σοφία γήινη. Τα ρούχα της, όπως και τα δικά του, χρόνια πολλά τά'χουν. Παλιά, γερά ρούχα. Έχει ριγμένο ένα παλτουδάκι πάνω της που ανεμίζει.
Είναι φευγάτοι αυτοί οι δυό άνθρωποι, χρόνια πολλά τώρα. Κάπου στο κενό περιφέρονται, αυτή του κρατάει το χέρι κι αυτός, ακολουθεί πειθήνεια...

2.
Η φωτογραφία αυτή είναι δανεισμένη από το βιβλίο του Γιώργη Παπάζογλου, γιού της Αγγέλας και του Βαγγέλη Παπάζογλου, "Τα χαϊρια μας εδώ". Το σχόλιό της στη φωτογραφία είναι: "Όση ώρα φόραγα το νυφικό, νόμιζα πως τό'χα κλεμένο... Θυμόμουνα τη φτώχεια... την κακοριζικιά... την προσφυγιά... που παντευούτανε ο κόσμος, γδυμνός... με κουκλόπανα..."
Ο Βαγγέλης Παπάζογλου στέκει ντούρος και λιγάκι αμήχανος. Έχει εκείνο το σοβαρό και αυστηρό βλέμμα που είχε πάντα στις φωτογραφίες του. Το βλέμμα του ανθρώπου που έχει δει πολλά, που είναι μέσα στον "κουτόκοσμο", αλλά κι ένα βήμα έξω απ' αυτόν.
Με αγγίζει βαθιά στην καρδιά το χέρι της Αγγέλας πάνω στον ώμο του. Έχει κλεισμένα τα ματάκια της, δεν έβλεπε. Όταν διαβάσει κανείς τι διηγήθηκε στο γιό της, νιώθει πως αυτή η γυναίκα με το χαμένο φως, είδε πέντε φορές περισσότερα πράγματα απ' ότι καταφέρνουμε, εμείς που "βλέπουμε", να δούμε σ' αυτή τη ζωή. Αυτή η γυναίκα που στέκεται πλάι στο Βαγγέλη Παπάζογλου ήταν ένας πύργος εσωτερικής και εξωτερικής δύναμης. Δε χαριζόταν, όπως κι εκείνος, σε κανέναν και σε τίποτα. Αλληλοστηρίχτηκαν, τον κράτησε στα χέρια της μέχρι το τέλος του, κι εκείνη συνέχισε και δεν έπαψε ποτέ της να ΘΥΜΑΤΑΙ. Εκείνος άφησε τα κοφτερά τραγούδια του κι εκείνη άφησε ένα βουερό ποτάμι αναμνήσεων, απ' τις καλύτερες σελίδες που δημοσιεύτηκαν ποτέ σ' αυτό τον κόσμο...
Σκύβω το κεφάλι με σεβασμό κι ευγνωμοσύνη σ΄αυτή τη σιδερένια γυναίκα!

Ζωντοχήρα...

2011-09-24T14:30:00.000-07:00

Η φωτογραφία είναι του φωτορεπόρτερ ΜΑΝΟΛΗ ΜΕΓΑΛΟΚΟΝΟΜΟΥ, από το βιβλίο Η ΣΜΥΡΝΗ, εκδ. ΕΡΜΗΣ, Αθήνα 1979

Ζωντοχήρος και ζωντόχηρος ο, θηλ. ζωντοχήρα, ουσ.(ερρ.) αυτός που έχει πάρει διαζύγιο και ζει η γυναίκα του (συνων. χωρισμένος, διαζευγμένος)

NEO ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΡΙΑΡΑ

Η τετράγωνη "αρσενική" εξήγηση της παραπάνω λέξης που είναι και η σημερινή τρέχουσα, σκοντάφτει αμέσως μόλις ακούσουμε, γιά παράδειγμα, το τραγούδι του Γιοβάν Τσαούς "Ελένη η ζωντοχήρα". Στην πρώτη στροφή το νόημα μπερδεύεται...

"Η Ελέν΄η ζωντοχήρα, ντέρτι έχ΄η κακομοίρα,

ένα γέρο άντρα έχει, η καημένη δεν αντέχει..."

http://www.fileden.com/files/2008/6/6/1947074/ELENI%20ZONDOHIRA.mp3

Είναι προφανές ότι αναφέρεται σε μιά γυναίκα πρόσφυγα που είναι ζωντοχήρα επειδή ο άντρας της έμεινε πίσω, στη Μικρασία. Ο γέρος άντρας είναι, προφανώς, κάποιος που έχει σχέσεις μαζί της και την ενισχύει οικονομικά.

Όταν έγινε η καταστροφή της Σμύρνης και είχε αποχωρήσει ο ελληνικός στρατός αφήνοντας τον κόσμο στην εκδικητική μανία των γειτόνων, η διαταγή ήταν ότι, οι άνδρες ανάμεσα στα 17 και 45 θα παρέμεναν στην Τουρκία γιά να ενταχθούν στα Τάγματα εργασίας που θα επιδιόρθωναν τις καταστροφές. Στην Ελλάδα ήρθαν, ουσιαστικά, γυναικόπαιδα και άνδρες άνω των 45, όταν η ηλικία αυτή θεωρούνταν μεγάλη εκείνη την εποχή.

Είναι χρήσιμο να έχουμε κατά νου ότι, ένα μεγάλο μέρος των γυναικών που ήρθαν δε θα τις χαρακτηρίζαμε σα χήρες αλλά ζωντοχήρες. Ήταν όλες αυτές που δεν ήξεραν αν και πότε ο άντρας τους θα αφηνόταν ή θα τό΄σκαγε και θα ερχόταν στην Ελλάδα (και οι περισσότεροι δε γύρισαν ποτέ). Kαι μόνο η γνώση αυτού του γεγονότος αρκεί γιά να ρίξει φως σε πολλές πλευρές των διλημμάτων που προέκυψαν. Οι γυναίκες αυτές δε διανοούνταν ή δε τολμούσαν να παντρευτούν, άρα απέμεναν οι ελεύθερες σκέψεις και κάποιου είδους "συμβίωση", πράγμα που θα έσυρε ποταμούς κριτικής εναντίον τους. Η ζωή στο μεταξύ περνούσε...

Αυτό, σε συνδυασμό με τη γενικότερη απελπισία και ιδεολογικό κονφούζιο της δεκαετίας του ΄30, απαντάει και εξηγεί, σε καθοριστικό βαθμό, τα διάφορα ρομαντικά συμπεράσματα περί ελευθερίας των "ρεμπετισσών", "ελεύθερων σχέσεων", ότι ήταν "εναντίον του στεφανιού" κλπ., κλπ.

Ας θυμόμαστε ακόμα ότι οι λέξεις χήρα και ζωντοχήρα συναντιούνται, στη συντριπτική πλειοψηφία, σε τραγούδια των Μικρασιατών και υποχωρούν στο πειραιώτικο ρεμπέτικο και στην Τσιτσανική εποχή.

2011-09-12T13:13:00.000-07:00

ο μάγκας

Επιθετικό κείμενο...

______________

αηδία για την απουσία αηδίας...

Υπάρχει μιά λέξη που είναι ένα κουρελιασμένο σκουπίδι για τον πολύ κόσμο και θετικός χαρακτηρισμός άθλιας καθημερινής τριβής για τη νεολαία που δε ξέρει - κι από πού άλλωστε να μάθαινε;

Αυτή τη παρεξηγημένη λέξη θέλω, για άλλη μιά φορά, να υπερασπιστώ σ΄ένα γραφτό που δε θα μοιάζει με τα διάφορα σαχλεπίσαχλα που, ίσως, τυχαίνει να πέσουν στη προσοχή σας. Εννοώ τη λέξη

μάγκας!

Κάντε μου τη χάρη, δώστε λίγο

απ΄τον ελάχιστο χρόνο που διαθέτετε

και ρίξτε μιά ματιά στα παρακάτω.

Θα μου πείτε, εσείς που δε σας

ενδιαφέρει το θέμα, "και τι με νοιάζει

εμένα;".

Εκεί βρίσκεται το λεπτό σημείο.

Σας ενδιαφέρει γιατί άπτεται, έμμεσα,

πολλών άλλων πλευρών ΚΑΙ της σημερινής

σας ζωής.

Με πιστεύετε;

Δείτε πρώτα μιά αηδία, αν αντέξετε, σα τις περισσότερες, παντός είδους, που πλημμυρίζουν καθημερινά μιά χώρα που έχει φτάσει στο χείλος της χρεωκοπίας - και δε φταίνε μόνο οι πολιτικοί γι αυτοί - και στρέφεται στην Κίνα για να μας σώσει. Κανείς πιά δε μας εμπιστεύεται και οι Κινέζοι ξέρουν πολύ καλά τι κάνουν.

Να, η αηδία

http://www.funny-city.gr/2493/

Υπάρχει λοιπόν ένα μεγάλο σακούλι όπου μέσα του έχει ανακατευτεί ένας σωρός από επιπόλαιες, ταξικά χρωματισμένες και λανθασμένες πληροφορίες οι οποίες, υποτίθεται, δίνουν μιά εξήγηση του περιεχομένου της έννοιας του μάγκα. Μπέρδεμα με το σαχλό φαινόμενο των μπερδεμένων κουτσαβάκηδων του 1870 ως περίπου το 1892, η σαβούρα της γελοιοποίησης από τον ελληνικό κινηματογράφο και την επιθεώρηση (με ελάχιστες εξαιρέσεις μετρημένες στα δάχτυλα του ενός χεριού) και ο επιφανειακός "εκμοντερνισμός" της μαγκιάς του Πειραιά, Αθήνας και άλλων λιμανιών με έναν απ΄τους προεξάρχοντες, τον παλιό επιδειξιομανή Νίκο Μάθεση.

Η νέα μαγκιά ήταν ένα είδος κληροδοτήματος από παραμορφωμένες αντιγραφές του ελλαδικού παρελθόντος και αδυναμίας κατανόησης της μικρασιάτικης παλιάς μαγκιάς που ήταν μπολιασμένη από την παράδοση των κωδίκων της πιάτσας των Οθωμανικών πόλεων.

Αν πληκτρολογήσετε τη λέξη μάγκας στο Google θα δείτε γραμένες ένα σωρό αρλούμπες. Ένας χαρακτηρισμός που "φοριέται" τελευταία είναι το "τζάμπα μάγκας". Θα ήθελα να ρωτήσω όλους αυτούς που χρησιμοποιούν ανώδυνα αυτό τον χαρακτηρισμό, "πώς είναι, ρε καλόπαιδα, ένας αληθινός μάγκας για σας;" και ν΄ακούσω τι θα μου λέγανε.

Τώρα λοιπόν, μιάς και κρίνω τους άλλους, θά΄πρεπε να πω κι εγώ, πως νομίζω ότι ήταν ένας αληθινός μάγκας. Πριν όμως, ακούστε μιά άλλη ανοησία που έγινε "θρύλος" από το 1975, χάρη στην "πρωτοτυπία" της ιδέας.

Πρόκειται για ένα ηλεκτροσόκ που έκανε ο Σπύρος Ζαγοραίος πάνω στο προ πολλού πεθαμένο σώμα του ρεμπέτικου. Παίρνει το παλιό τραγούδι του Σπ. Περιστέρη "O μάγκας του Βοτανικού" (1933) και του αλλάζει τα φώτα.

Στη καλύτερη περίπτωση θα μπορούσαν οι υπερασπιστές της ιδέας να πουν πως ο Σ.Ζ. ήθελε να ειρωνευτεί τη γενικότερη κατάσταση. Αυτά όμως είναι φαιδρά.
Το link βρίσκεται αμέσως παρακάτω και θα σας οδηγήσει στο youtube για να το ακούσετε. Θα έβγαζα εξανθήματα αν το έφερνα μέσα σ΄αυτό το blog.

http://www.youtube.com/watch?v=b_eb5tXW_OY

Εδώ μπορείτε ν΄ακούσετε την πρώτη εκτέλεση του 1933 από το Ζαχαρία Κασιμάτη

θα ακολουθήσει το κείμενο για τον μάγκα